Mostrar mensagens com a etiqueta José Leite de Vasconcellos. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta José Leite de Vasconcellos. Mostrar todas as mensagens

sábado, 16 de maio de 2009

Manuol Sardina - carta de 31-03-1885



[Carta para José Leite de Vasconcelos, einédita até agora. Mantubo-se la scrita tal i qual cumo stá ne l manuscrito de Sardina]



Miu stimable amigo:

Scuôlho de perferencia ua ortografía aportuêsada, declarando eiquí, que la letra v sona siêmpre cumo êl b, tal y qual cumo na lhengua castilhana.
Êl mirandés, amigo, tem los adverbios tanto, quanto y tam, yê verdade; reparae biêm num tem êlquam, donde se vei, que este antressante «dialecto» nim deve senó desprezio a los que amque lo sabem cumo you, se guardam biêm de lo falar, falando-lo solo êl pobo einorante, alhá |eilhes uns cum outros, pus quando tenem que falar a outra gente que num ie mirandesa y que fala grave, isto iê, êl portués, antonces fala tamiêm am portuès. D’onde se véi, que êl Dialecto mirandés yê ua lhengua cumo que de contrabando; lhengua que naide quiêre falar delantre de los outros que nun la sabem falar, cumo se êl falar am mirandes fuôra ua accion mala. porquei todo esto? Porque los por- tuèses, que num falam este dialecto, quando lo ouvem falar, faiem siêmpre la zomba a los pobres mirandeses, gente buôna y de vergonha, cumo hai pouca. Ajuntae a esto, que los nuôssos literatos anté vós y más dous ou trés professores del curso Superior de Letras, nim al menos chegórun a saber, que tal Dialecto eisistiê. correlativo homes de la sabedoria naturales d’estes sitios,
De todo esto ha resultado «fatalmente» stacionamento, que vós, êl melhor amigo de los mirandeses, tanto lhastimaes.
Mirae: asinalei ‘l’adverbio fatalmente, para que véiades, que inda náide le dou fuôro de cidade na lhengua mirandesa y notai tamiêm que num tem ‘l adjectivo gentil, cumum a todas ou a quaije todas las lhenguas neo lhatinas, nim êl verbo partir synonimo de marchar ou salir d’um punto para outro nim outras muitas palavras deviê tener!.
Tam despreziado cumo esta esta anfeliç lhengua, solo las tradicionales capas d’honras, gorras y calçones de los mirandeses. Honra | puis a los spanholes, que siêmpre ham tenido la maior venera- cion por los varios «questumes» de suôs porvincias y comarcas!
Êl pensar nesto, bun amigo, fai-me mal, muito mal; por esso vos digo adius, anté... nim you sei quando.
San Martino d’Angueira, 31 de marcio de 1885.
Manuôl Sardina.




sábado, 11 de outubro de 2008

José Leite de Vasconcelos – L camino mirandés (2)



[cuntinaçon]


04. Acabados ls studos secundários, ne l coleijo de San Carlos, ne l Porto, José Leite de Vasconcelos matriculou-se [anho letibo de 1881 / 1882] na Scuola Médico-Cirúrgica de l Porto, ende se formando an médico, brilhantemente, nel anho de 1886, tenie 28 anhos. Ye anquanto studante de medecina que JLV çcubre la eisistença de l mirandés i faç ls purmeiros studos de la nuossa lhéngua. La lhenguística yá era para el ua paixon, pus scribe an 1883: “Eu estou mais enthusiasmado com a linguistica do que com as tradições Populares. Enquanto não explorar todos os dialectos portugueses intra e extra-continentes não descanso [Carta a António Tomás Pires, cit. an José Leite de Vasconcelos – fotobiografia, ed. Verbo / Museu Nacional de Arqueologia, 9. 45]. Mais tarde, an 1900, ha de screbir ne ls Estudos de Philologia Mirandesa [I, p. 4]: “... quem, desde 1876, quasi não pensa noutra cousa que não seja a historia da boa terra lusitana, particularmente no seu lado ethnologico e linguistico, e quasi não aspira a mais nada, senão ao gôzo de contribuir para o vasto thesouro da sciencia com um facto ou uma ideia nova, embora de modestas proporções.” Fui este sou antresse an relaçon als dialetos pertueses que acabou por l lhebar até al mirandés, pus naide acha aqueilho que nun stá purparado para achar.



José Leite de Vasconcelos an 1886, quando se formou an medecina



05. Nuas férias an Guimaranes, JLV oube dues ou trés palabras mirandesas a un coincido del, i ua dessas palabras era cheno, ende quedando a saber que an Miranda se falaba ua lhéngua que nun era la pertuesa [Estudos ... , I, p. 3]. Ye un coicimiento andeble este, mas l própio JLV l baloriza cumo un passo de aprossimaçon al mirandés i de purparaçon pa l sou coincimiento mais fondo. Cumo teneran chegado tales palabras a essa pessona amiga de Guimaranes ye algo que nun sabemos, mas todo esso mos dá para cuncluir que habie algun coincimiento de que na tierra de Miranda se falaba de modo defrente de l pertués.


06. L coicimiento de l mirandés sério ampeça solo algun tiempo apuis, assi cuntado por el mesmo: “As primeiras informações que colhi a respeito do dialecto mirandez devo-as, na maxima parte, ao estudioso alumno da Academia Polytechnica do Porto o meu amigo o snr. Manoel Antonio Branco de Castro, natural da freguezia de Duas-Igrejas (concelho de Miranda).” [Dialecto Mirandez, 1882, p. 10]. Antoce, l camino mirandés de JLV ampeça ne l Porto i pulas manos de un mirandés, anque loinge de las tierras de Miranda.

La chegada de JLV al coincimiento cun Manuel António Branco de Castro, nun se dá por acaso, cumo yá dezimos, mas porque ls antresses de l moço studante de medecina éran coincidos de ls amigos del: “Frequentava eu, em 1882, o 1º anno de Medicina na Eschola do Porto, quando dois meus contemporaneos e amigos, hoje medicos, Affonso Cordeiro e José Joaquim Pinto, sabedores de quanto eu apreciava as tradições e a lingoagem do povo, me disseram que andava matriculado na Academia Polytechica um rapaz de Miranda-do-Douro, que sabia com perfeição a lingoa d’essa terra, pois a fallava desde criança.” [Estudos ..., I, p. 3]. Passados poucos dies yá JLV se ancuntraba cul sou colega de Dues Eigreijas. Todo se passou nun die feriado i que era demingo a la tarde, pa ls lhados de la Cedofeita, pus l studante Branco de Castro moraba ende nua ‘república’.

Fui un demingo de que JLV nunca mais se squeciu an to la sue bida, i cunta-mos todo dun modo eimocionado, cumo quien ten cuncéncia de que un fato stórico se stá a passar: “Nunca me esquecerá tal domingo! Cada indivíduo tem as suas datas célebres: um, porque lhe nasceu um filho; outro, porque recebeu uma herança. Para mim o dia em que pela primeira vez na minha vida ouvi falar seguifamente mirandês, e em que esbocei as primeiras linhas da sua grammatica, constitue tambem uma viva memoria.” [Estudos ..., I, p. 4].


07. La çcriçon deste ancuontro ye ua pieça notable, repassada de eimoçon i alguns toques románticos, screbida por JLV, a cumbite de Trindade Coelho, an 11 de Janeiro de 1897 i publicada ne l jornal diário de Lisboua Reporter (n.º 1517, de 13/01/1897), apuis reproduzida ne ls Estudos de Philologia Mirandesa [I, pp. 4-5]. Se un die se fazir un filme subre la çcubirta de l mirandés, eiqui assentará ua de las passaiges mais notables, pula cierta. Dada la sue amportança i porque esta obra nun ye agora fácele de achar, eiqui queda la trascriçon antegral de l testo de JLV:

“Branco de Castro, reclinado sobre a cama, no seu pequeno quarto de estudante, recitava vocabulos, conjugava verbos, declinava nomes; eu, sentado numa cadeira ao pé, ia apontando fervoroso tudo o que lhe ouvia, e que para mim era como aquellas maças de ouro que, segundo um conto popular bem conhecido, saíam da bôca de uma virgem bem fadada, quando fallava ao seu noivo.

Num quarto vizinho estavam alguns estudantes tocando guitarra, e entre elles o meu prezado amigo Joaquim Maria de Figueiredo, conceituado pharmaceutico nesta cidade, o qual ainda hoje falla nisto; os estudantes interromperam a musica, e vieram ouvir. Ao contrário de Orpheu, que, ao som da sua lyra, arrastava os penhascos e fazia parar os rios, aqui a musica cedia ao encanto da lingoa de Miranda! Isto constituia de facto uma novidade para os estudantes, que não sabiam que em Portugal se fallava outra lingoa além do português de Bernardes e Garrett. O mais encantado, porém, era eu. Com certeza não se escutavam com maior attenção os araculos de Apollo em Delphos, ou os de Zeus em Dodôna, do que eu as palavras que o meu Branco de Castro proferia, sereno e resignado, deante de mim.

Diazia elle a principio: - «Isto é uma giria de pastores, uma fala charra, não tem regras, nem normas!». Mas, quando eu lhe mostrava que as correspondencias d’ella com o latim eram certas, que a conjugação sguia com ordem, - elle pasmava, e admirava-se que entre os cabanhaes de Genizio, e em meio dos huortos de Ifánez se pudesse ter feito cousa tão regular como era a lingoa que velhos cabreiros lhe haviam ensinado em pequeno. E tambem se enthusiasmava, e começava comigo a venerar esta desherdada e perdida filha do latim. Subia então ao auge o seu espanto, quando, não se lembrando casualmente de um vocabulo, ou não lhe acudindo logo á memoria a flexão de uma verbo, eu lh’os indicava theoricamente, apenas baseado nas leis que pouco a pouco ia deduzindo dos factos observados.

Assim, ao cabo de algumas horas, e com mais uma ou outra notícia que colhi posteriormente, obtive materiaes que me bastaram para caracterizar nas suas feições mais geraes o mirandês.”


08. Quando se dou este ancuontro de JLV cun Branco de Castro? Nun sabemos al cierto, mas fui antes de Júnio de 1882, pus nesse més yá JLV staba a publicar l purmeiro testo an mirandés, la cuonta ‘Cristo i San Pedro’, na rebista sebilhana El Folklore andaluz, p. 176. Anton, nun andaremos mui loinge de ls feitos se dezirmos que todo se haberá passado ende por Abril ou antes. Nessa altura tenie José Leite de Vasconcelos 24 anhos i andaba ne l 1º anho de curso de medecina.

(cuntina)



sábado, 19 de julho de 2008

José Leite de Vasconcelos – L camino mirandés (1)


01. Bou a publicar eiqui i an http://frolesmirandesas.blogspot.com algues notas relatibas a la bida de José Leite de Vasconcelos, de que acabórun de passar ls 150 de l sou nacimiento. L miu oubjetibo ye dar a coincer un cachico melhor la bida i la obra desse sábio que dou a coincer al mundo i bestiu de denidade la lhéngua mirandesa, refundando-la pa la ciéncia. Cumo bien s’antenderá, tratarei an special de la sue lhigaçon a la lhéngua mirandesa, a la tierra de Miranda i als mirandeses de l sou tiempo, assi cumo a outros studiosos que s’antressórun pul mirandés. Assi, será un cuntributo pa la stória de la lhéngua mirandesa na fin de l seclo XIX i percípios de l seclo XX.


02. Era sue tierra de nacéncia la aldé de Oucanha, cunceilho de Tarouca, specialmente coincida pula punte cun torre (séc. XII), la única an Pertual, que atrabessa l riu Barosa, afluente de l Douro.





Retrato antigo de Oucanha, cula torre an 1º plano



José Leite de Vasconcelos Pereira de Melo naciu an 7 de Júlio de 1858, sendo filho de José Leite Cardoso Pereira de Melo (1810 – 1881) i de Maria Henriqueta Leite de Vasconcelos Pereira de Melo (1815 – 1894). Ls pais casórun-se an 1854, yá nun éran nuobos, i de l casamento naciu ua filha Maria Carolina Leite Pereira de Melo de Vasconcelos, que se morriu cun arrimado a dous anhos, dende que «Nunca pude por isso ter a satisfação de pronunciar diante d’ela o doce nome de irmã, e irmã única!» (J.L. Vasconcelos,Memórias de Mondim da Beira, 1933, 316-317).



La casa adonde naciu J. L. de Vasconcelos.
L retrato de riba ye mais antigo.



L pai era ua pessona alegre i lhuitou al lhado de ls lhibarales ne l cerco de l Porto an 1833, mas esse grande sacrafício an nada l ajudou na sue bida. Ampeçou por ser lhabrador, i an 1854 era percurador de l régio an Mundin. An 1876 era prefeito ne l Coleijo de Santa Catrina ne l Porto. Morriu-se quando J. L. de Vasconcelos tenie 23 anhos.
La mai, que fui la sue percipal eiducadora, era ua tie mui debota i oustera, que nun deixaba a José cumbibir cun outros moços, ende ampeçando l eisolamiento que siempre l acumpanhou al lhargo de la bida. Tubo ua eiducaçon sebera i a la moda antiga, nun ardando l feitiu alegre i galhofeiro de l pai. Era nino i yá dezie «Quero ser un escritor público».



La mai de J. L. de Vasconcelos


03. Cun 9 anhos ampeça a ir a San Juan de Tarouca para studar, fazendo l eisame de la anstrucion primária an Lamego. Studa tamien an Granja Nova, adonde ampeça a daprender lhatin cul padre i an Mundin (de Cima). Ende ampeça a çpertar pa l que le habie de acupar l mais de la bida: «Durante o tempo que vivi em Mondim impressionaram-me sempre, e logo que pude aplicar o pensamento a cousas históricas, as antigualhas que eu observava em várias povoações do concelho: a torre, a ponte e o pelourinho de Ucanha; a igreja velha... as ruínas dos mosteiros de S. João de Tarouca e Salzedas..., o Crasto...» (J. L. de Vasconcelos, Memórias de Mondim da Beira, 1933, XIII).

An 1875, cun 17 anhos i la anstrucion primária, stá ampregado na admenistraçon de l cunceilho de Mundin. De l ourdenado que ganhaba bibie toda la família, que atrabessaba grandes deficuldades financeiras. Fui ende que l tio, António Leite, que staba ne l Porto adonde trabalhaba pa las obras públicas i era mestre de purmeiras lhetras, le arranja un amprego de amanuense ne l Liceu de l Porto. An 1876 bai para esta cidade adonde, an 1877, ye nomeado Guarda de l Gabinete de Física i Química de l Liceu de l Porto. Nesta cidade sigue un rigoroso porgrama de studos, ne l Coleijo de San Carlos, pus «Aplicava-se ao estudo com sofreguidão e fúria, num quarto que, no dizer de seu pai, era o de um filósofo. Não cuidava da roupa nem dos sapatos, nem tão-pouco de se pentear e barbear (Manuel Viegas Guerreiro, “Notas para uma biografia do Doutor José Leite de Vasconcelos, in José Leite de Vasconcelos. Livro do Centenário, 1960, 116).

Amadeu Ferreira

cuntina

segunda-feira, 7 de julho de 2008

O Dialecto Mirandez


Cumo hounesta houmenaije a José Leite de Vasconcellos, ne l die an faç 150 anhos que naciu, eiqui se deixa la sue obra mais temprana subre l mirandés - O Dialecto Mirandez -, tal i qual cumo fui publicada, an 1882. Fui ende que proclamou al mundo, al ampeçar la obra: «Não é o portuguez a unica lingua usada em Portugal: além dos differentes dialectos com que ella se apresenta no seu proprio territorio do continente, e d'um certo numero de modos de fallar, particulares às creanças, aos rapazes, aos pedreiros, etc. - falla-se aqui tambem o mirandez, que constitue o objecto d'este estudo.» Coincer a José Leite e cuntinar l sou trabalho, cada un a la sue moda, ye la melhor maneira de houmenagiar este home que fui al fondo de l'alma mirandesa i. na sue lhéngua. trouxo a la lhuç de l die la sue denidade de seclos, por tantos botada na lhama. Quien quejir ler la obra bonda carregar an cada fuolha cumo se fura un retrato i apuis lhougo le aparece ua eimaige mais grande i puode ler sin porblemas.

Amadeu Ferreira
7 de júlio de 2008


O Dialecto Mirandez























domingo, 28 de outubro de 2007

Flores Mirandesas - José Leite de Vasconcellos


[Eiqui queda l purmeiro lhibro screbido an mirandés, an 1884 i nesse mesmo anho publicado. Essa honra pertence-le a José Leite de Vasconcellos, que tamien fui el que dou a coincer l mirandés al mundo, a el se debendo tamien alguns de ls mais amportantes studos subre la lhéngua mirandesa.

La bersion desse lhibrico que eiqui se deixa ye la bersion antegral, na parte lhiterária, yá que l lhibrico ten tamien ua antroducion i un bocabulairo. La scrita fui por mi puosta al modo de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa. A.F.]




Als poetas

Á poetas, altibas naturezas,
Q’andais buscando l belo i la berdade,
Son para bós, na sue simplecidade,
Estas pequeinhas froles mirandesas.

Tierra de Miranda, 8 de Setembre de 1884




La lhéngua mirandesa

A Manoel Sardinha


Quien dirie q’antre ls matos eiriçados,
Las ourrietas i ls rius desta tierra,
Bibie, cumo l chougarço de la sierra,
Ua lhéngua de sons tan bariados?


Mostre-se i fale-se essa lhéngua, filha
Dun pobo que ten neilha l choto i l canto!
Nada por cierto mos cautiba tanto
Cumo la forma an que l’eideia brilha.


Zgraciado daquel, q’abandonando
La pátria an que naciu, la casa i l huorto,
Tamien se squece de la fala! Quando
L furdes ber, talbeç que steia muorto!

Tierra de Miranda, 7 de Setembre de 1884




Marie

A mulher, p’ra ser mulher,
Deve-se chamar Maria.
(Cant. Pop. Port.)


La lhuna, cumo un queiso
N’aire se bei arguida:
Dá-me na boca un beiso...
Cun el me darás la bida!...


Antre las brimes berdes
Passa cantando l riu:
Cumigo nun te perdes,
Amor miu, amor miu!


De l monte l pastorico
Recuolhe l sou ganado:
Nun nada mais rico
Q’un peito namorado.


Que guapa! que bistosa
L’aldé! Amor sin fin!
Marie, tu sós la rosa
De todo este jardin.

Tierra de Miranda, 7 de Setembre de 1884




A ũa «Associação Académiaca»


A E. Costa Macedo


You bos saludo alegre, antuziasmado,
Moços, a quien calece un sol tan puro,
Balientes çtruidores de l passado,
Atrebidos suldados de l feturo!


You bos saludo, armanos mius! La bida
Nun ye senó la marcha gloriosa
De la berdade: steia siempre arguida
La nuossa alma a la lhuç quelor de rosa!


Se aquel que para trás solo camina
Bos dezir: - Arrecula, mocidade!...
Bós respundereis (la rezon l ansina):
- Nun se defama assi la Libardade!

Alijó, Setembre de 1883




Trobas

Ar regorbé d’una esquina
Te bi la primera be ...
(Cant. pop. Andal.)


Nunca houbo an tódo l lhugar
Ũa rapaza mais guapa!
Quien, drento de la sue capa,
Pudira drumir, sonhar!


L sol nun ten tanta lhuç
Cumo ls sous uolhos castanhos!
Nien l splandor de la cruç
Causa zmaios tamanhos!


You de cierto que studara
La ciéncia mais cumpleta
Na sue cabelheira preta,
Nas tintas de la sue cara.


Que sauidade i delor!
Todo esso acaba, Marie!
Assi nun fusse l amor
La rosa dun solo die!

Tierra de Miranda, 7 de Setembre de 1884




Pertual

(Camões – Lus. III, 20-21)


A Trindade Coelho


Bede-lo, quaije n’alto d’la cabeça
D’l’Ouropa toda l reino Lusitano,
Donde la tierra acaba i l mar ampeça
I donde Febo drume n’Ouceano.
L cielo quijo q’esta eiqui floreça
Nas armas contra l bruto Mouritano,
Botando-lo de si, i nien l deixando
Alhá, n’África, star la paç gozando.


Ye esta la mie pátria mui amada:
Se a eilha me lhebar l Cielo amigo,
Cun toda la mie obra yá acabada,
Apague-se esta lhuç ende cumigo!
Fui datrás Lusitánia, assi chamada
De Luso ou Lysa, que de l Baco antigo
Éran filhos, parece, ou cumpanheiros,
I antre ls sous habitantes ls purmeiros.

Tierra de Miranda, 8 de Setembre de 1884




Ad te venio

O dia que non che falo
Tod’é tristeza na y alma.
(Cant. Pop. Galleg.)


Á! tu nun sabes l prazer que tengo
Bendo ls tous uolhos claros cumo l die!
Sou de mui loinje, i alhá de loinje bengo,
Prisoneiro d’amor, an romarie:


Puis hai acauso romarie mais santa
Que la que l coraçon fai al amor?
L amor! Ne l nial l reissenhor l canta,
Respira-lo nas arbles la flor.


L amor! La fuonte chena de doçura
Adonde todos bamos a buber...
Sien el, la bida era
ũa nuite scura,
I l mundo solidon sien la mulhier.


Cumo la rosa, que pendiu ne l suolo,
Se lhebanta cul aire que passou,
La mie alma cuntigo, que cunsolo!,
Pa l Cielo i pa la lhuç se lhebantou.

Tierra de Miranda, 6 de Setembre de 1884



Las muralhas de Miranda


A Branco de Castro


Que quiés! ye un trabayu
Q’el Señor me dá.
(Poes. Stur.)


Duol-me tanto assi ber hoije ne chano
Estas ruinas datrás tan festejadas
Ne l burborino houmano!


La buossa pena an fin sufri calhadas:
Todo s’acaba! Todo cai! Sobrano
Cuorre l tiempo. Cuitadas!


Ambaixo tristemente l Douro Chora,
Cumo n’eigreija, antre las foias fries,
L queruja a toda l’hora:


Son mui malos, á si, ls buossos dies!
La termienta alhá riba s’oube agora,
- Que lhágrimas las mies! –


I bós, sien fuorça, sien bigor, al menos
De guerra nun podeis sultar un grito
Pa ls cielos serenos!


Esso fui todo pul Çtino scrito...
Ai de mi! Nada sirbe yá l miu threnus,
Perdido n’anfenito!

Tierra de Miranda, 8 de Setembre de 1884