Quinta-feira, 1 de Maio de 2008

Por mor de Lucrécia

ua cuonta de Faustino Antão



Luciano nien de manos atadas se habie dado cunta de que sue bida staba a dar ua buolta que nien campanas quando repicában. Mas s’el percisaba naqueilha hora de las campanas era para tocar a rebate, nunca a repicar anunciando fiesta. Sue bida antraba nua caleija scura i lharga, assobedada d’oulmeiras i silbeirones bien a jeito de bichos. L que se staba a passar era un grande anganho. Solo podie ser. Que habie feito de mal para star a ser tratado deste modo!?

Sabie que nun era santo, mas tamien nun era nanhun lafrau. Se nun pagaba ls trés alqueires a la fabriqueira era porque solo nesse anho ye que habie puosto família, nunca habie bisto fazer la cobrança adelantrada. Nun sendo el de malas cuntas para naide nun iba a ser culs bielhos questumes desta anstituiçon, mesmo que estes questumes oulíssen a mofo de bielhos, puis quanto sabie fúrun deixados puls Frailes aquando porqui s’alhambazórun cun quaije l termo todo. Tamien, se botou las manapolas al gargueiro d’algun garunhas fui an çfénsia própia ou d’honra, i esso, mais tarde ou mais cedo, ye siempre tomado cumo bien feito anté pul ampestante. A nun ser assi andarien alguas cuontas por acertar cun algun malarrés daqueilhes ambufados que nun sáben perder. I esses son cumo gatunhas an tierra lhabrada, nun se béien mas anféstan.

Luciano yá quantá habie marcado l sou terreiro an çfénsia de l’honra de la família, mas quien nun l fazie?, solo ls sornas, ls anzonas que nien de ls sous gústan. El teni-se por giente, nun era nanhun babosico que quienquiera fazie caçuada i botaba arremedos nas sues cuostas. Era sabido antre todos, que quien s’astrebisse a poner boca an pai, mai ou armanas tenie l dedo apuntado a la tiesta. Siempre fui assi, nun era de demandas, nun se astrabessaba ne l carreiron de naide, mas se benisse tramóia pa l sou lhado solo la sacudie apuis de star ganha. Este feitiu, a gusto de muitos, era malquerido por outros tantos, i quien podie agora fiar-se nun era l filho de Luís Ferreiro.

Se ls Cristos, ls Sopas, ls Grigórios, ls Ferreiros, ls Paixaras siempre amparelhórun a sou lhado, yá ne ls Raposos, ls Camilos, ls Cachés, ls Chiros i ne ls Tabacos nun s’iba a fintar, nunca scundírun la gana de l ber calhado. Quedaba por saber, ls Canechos, ls Minzes, ls Polhos, ls Brízios, ls Molicas, ls Cabecas de que lhado quedában, que las poucas bezes que se rebelórun fui na rixa culs Conelheiros que corrírun cun eilhes cuas arrochadas ne l culo até l Monte a caras a La Senhora de ls Caminos. Mas tamien quien nun dou uas bardascadas esse die? Pul que dezien, até Chetas Manco i l cura. L saias, nobato porqui i amigo de la rapaziada, fuora de la sacrestie nun era çfícele poné-lo a ajudar ls Richaneiros. Desta beç bundou dezir-le que éran calafraus i açomá-lo. Struncou galhos de ls trampos sien percisar de l’ajuda debina i ls outros arriában. Naide podie dezier que el batiu, mas que puso ls arrochos nas manos de ls outros, á isso puso. Nessa nuite naide quedou de fuora, ou cuídan que se ls de baixo nun se perdien d’amores puls Richaneiros era porquei? Lhebou anhos a fazer las pazes. Nun hai que tomá-lo a mal, puis nun ye dun die pa l outro que se squece tamanha houmildaçon. Culs d’acá acuntecie l mesmo, naide gusta que le smundúnguen l ranho, mesmo qu’essa cousa salagre nun sirba para nada, mas cumo ben de l nariç i esse to l mundo quier ser duonho i senhor de l sou.

Por estas i por outras anquanto moço Luciano nunca sabie an que augas se lhababa. Mas que culpa el tenie ser franco i abierto, amigo de la mocidade. Aqueilha nuite lhebou dous ambarrones de ls brutamontes fardados de cotin, quando chubiu ne l tabrado de la camioneta para le tirar las apeias de ls tornozielhos. Piórun-lo cuas lhares para tener la certeza que nun se scapulhie i se botaba a monte. L tiempo que la biaige durou nun fui l bastante para el arrumar las eideias, i inda fúrun uas buonas horas de camino. Ls cholabancos éran tantos i l assiento tan duro que nun ajudában an nada. Agora, chegado al terreiro, delantre duas balientes portaladas de fierro pintadas a negro, ls ambarrones cuntinában acumpanhados de palabrones çfamantes cumo se trata un lharego.

- Bás a quedar arrecadado até apestares cumo tue mai ne ls anfiernos, filho dua perra i home daqueilha …… Ou cuidabas que nunca te botábamos las manos?

- Bá, fai agora l que fazies!?

- Xefeia agora ls arruaças i antima la tue çúcia!?

Ah, cumo s’ambergonharie mai Dorinda i Lucrécia s’algua beç al sou oubido chegássen tantas anjúrias. Cumo le dolien la cabeça. I estes bózios arrepassában-le ls sentidos cumo speto an chicho. Las apeias de fierro habien feito trilhaduras nas canielhas, las argolhas adrumecírun-le ls braços mas nun le dolien cumo le dolien ls oubidos de tanta çfamaçon. Nun stubisse el atado, i nun era este garunhas que se quedaba a rir cula dentuça toda. Luciano, home de mil pacéncias esta nun íba a aturar. L redadeiro ambarron metiu-lo alhá andrento de las portaladas cumo se fai a un bezerro nua camioneta ne l toural de la feira pa l lhebar pa l matadeiro. Speraba-lo outro brutamontes que de tamanho nun se quedaba atrás, mais uns dies i bieno a saber que tamien l armanaba ne ls bózios i na matraca. Todo habie acuntecido uas horas datrás.

Yá la nuite, feia i secura se habie scarranchado por todo aquel bal donde ls moradores de Richana habien baixado la guarda. Luciano i sue Lucrécia drumien l suonho de ls einocentes, ne l acunhego de dues manticas de lhana, nun era la friura de l aire de riba que antraba pula gateira de la puorta que arrefecie la calentura de sous cuorpos. Éran nuobos i fuortes, afeitos a passar muitas pul termo para nun le gustar agora este catre. Acunhegados cumo siempre l fazien era l bastante para se sentiren bien. Eili bien a sou lhado ne l canastrico staba la nina, a drumir i a chuchar l dedico. Habie assossegado hai muito, para sastisfaçon de ls dous, puis nien siempre assi acuntecie. Aqueilha nina habie benido cumo ua bençon de l cielo, maior riqueza nun tenien çque habien dado l nuolo de l matrimónio. Nien eilhes habien pedido mais, esse anjico sano i scorreito fruito de l sou amor era ua alegrie tamanha que arredaba ls piores anfertúnios i le daba fuorças para botar la bida palantre. Pequerrica, dedicos angurriados, pouco pelo na cabeça i muita gana de chorar, assi habie benido cumo cria ben por esse mundo afuora to ls dies. Staba agora gordica i assossegada ne l sou brício drumindo cumo quien spera pula purmeira mamada de la manhana para bolber a pegar ne l suonho. Mamar i drumir era l qu’eilha fazie. Tamien que mais podie!? Luciano, al lhargo deste meio anho de bida, siempre que lhargaba l çadon, la fardela i la pechorra a la fin de mais un die de jeira quedaba-se horas d’afilo a mirá-la. Quieto i calhado, sue cara asparcie-se a la dun garotico que mira pa l regalo dado pul pai an die d’anhos. De beç anquando mexie-le ne ls dedicos para tener la certeza que aqueilha criaturica inda respiraba. Porque l suonho era tan fondo i parado que nun tenie la certeza se inda bibie ou drumie. Se podira, eiqui quedarie para siempre, solo arredaba pie apuis de ls reparos de Lucrécia pa la deixar assossegada, que de l suonho perfundo dua nina nunca ben nada de malo pa l mundo.

Luciano habie-se casado cun Lucrécia apuis d’algun tiempo de namoro i cula certeza que podie gobernar sue casa. Quando ampeçou la namorisquice, aperpuso-se ganhá-la para sue tie, custasse l que custasse i sabie que l précio nun era pequeinho. An Rechinada la çputa era baliente. Eilha era antressada de muitos, i daqueilhes que mais tenien, d’alguns morgados i até de fidalgos que porqui benien de la Cidade. I habie rezones de sobra, puis nun fusse eilha la mais guapa. Nien percisaba de s’apimponar, era dun guapo berdadeiro i natural, duonha dua cabelheira oundiada que fazie lhembrar las cachoneiras de las senaras de l praino mirandés quando tocadas pul aire de las manhanas de Júnio. Uolhos d’azeituna, ua carica de mona capaç de deixar tonto i rendido qualquiera lhougo ne l purmeiro oulhar. Nun habie rapaç, benisse de adonde benisse, d’acerca ou de loinje, de giente bien puosta na bida ou de família falparrilha que nun quedasse ambeiçado i tolhido de l sentido por muito tiempo, çque la mirasse. Quienquiera lhoubarie ls diuses pula suorte de haber cruzado cun tamanha beleza. Guapíssema, reina dun sunriso lhargo i rasgado, Lucrécia toda essa fermusura i bundade çtribuie sien pedir nada, ambersadeira culs ninos i bielhos sien assopros de baidade, ajuntaba al sou ancanto l feitiu de se dar bien cun todos, ampatando l sou tiempo cun bezinos i amigos. Siempre fui ua garotica arrimada i assossegada para to l mundo. Agora de rapaza, sien qu’eilha l quejisse, scachaba l coraçon de muitos i spargie l ciúme, bicho que robie la paç antre la rapaziada.

Luciano se la pediu ne l altar culas juras de le ser fiél, cumpanheiro i berdadeiro, tenendo cumo teçtemunhas las debindades sagradas de la Santa Eigreija, era porque la querie para ser senhora de sue cumpanhie para l que disse i benisse, na salude i n’anfermidade, na scasseç i na abundança. Era porque staba purparado. Que era home de seguir camino, que la podie porteger, que le podie dar filhos. L matrimónio era cousa seria, era de muita repunsablidade. Porque la criaçon que recebiu de ls sous, nun podie fazer las cousas doutro modo. Fui siempre l que el quijo çque s’ampeçou a animar por rapazas i la çputa por Lucrécia se birou la grande lhuita de sue bida até eiqui. Mal el sabie que la carga de trabalhos staba a ser atada cua angrideira, porque l’ambeija de la lhebar era muita.

Agora pai dua nina i tiu dua casa de quatro paredes, sabie que l pan nunca podie faltar, aqueilha einocente que nunca habie pedido para nacer, nun podie passar fame nin friu. I esso solo podie acuntecer, trabalhando muito, puis doutro modo nun benie soldada. Lhuitar de nuite i de die, ganhar tino i fuorças para se birar. Luciano agarraba-se agora a la bida cumo çanchina an oureilha de perro. Mas era feliç, l trabalho nun l cansaba, l sou sentido staba naquel brício, naqueilha nina, la mais guapa que coincie. Anté eiqui cuidaba que la natureza nun iba a fazer melhor que Lucrécia mas habiesse anganhado, la sue nina si era bien mais guapa que la mai. Por esta nina Luciano nun se negarie a arrincar touça, scabar balados, podar parreiras, ser malhador an die de frauga pa ls Bríçios, ir sumanas anteiras a la segada pa la Granja ou Fuonte Lhadon, tomar cuonta de cabras ou canhonas d’ameias, ser pastor ou buieiro, ir a ser cuntrabandista a lhebar barras de xabon a Alcanhiças, ir a la jeira na strada ou daprendiç na barraige. Par’el i Lucrécia podie faltar l pan i la chicha, mas pa la nina nunca.

Esse temperamento duro i agre ajudaba a atamar l miedo que sentie nas horas malas de nun ser capaç, miedo que le benie de pequeinho. Siempre que se quedaba solico a mundar las loijas ou a arrincar nabiças, esse era l sou termiento, de nun ser capaç. Tenie nomeada de benir dua familia baliente para lhuitar pula bida. Als Gregórios i ls Paixáras nunca le faltou la fuorça para bencir. A las bezes malos d’aturar, mas ounidos pa l bien i pa l mal, querien las cousas dreitas, la palabra dada era santença. Nun se coincie causo de falta deilha, esso fazie cun que todos le guardássen muito respeito. Mas esso nun bundaba, habie muita giente de nomeada na penúria. Agora tenie i sentie que podie cunfiar ne l amor de Lucrécia.

Nessa nuite, de rumpon i a fuorça, la puorta de sue casa abriu-se cumo las puortas dun curral, sien dar por eilha yá ls fardados stában bien arrimados al catre. A pie i an ciroulas, Luciano quedou-se tolhido sien saber l que fazer. Als antrusos, calhados i decididos, amouchorun-lo pa l lhebar pa la rue. Nien pul choro de Lucrécia nien l de la nina eilhes deixórun Luciano percurar porquei tan çcarada antrumisson. Boca calhada ou ban todos!, fúrun las repuostas.

Quando l zamouchórun, nun sabie adonde staba i sabie que nunca eiqui habie stado. Nien percurar fusse l que fusse, este sítio era çcoincido. Nien coincie armano, aqueilhes paredones taludos i anfeitados cun arame farpado, i aqueilhas portaladas éran d’arrepelar l pelo al mais baliente. Quienquiera que ls mirasse quedarie ambaçbacado i tolhido, puis serie esse l perpósito para arrefecer ls ánimos als balentones. Ne l sou sentido solo staba sue tie i sue nina. Cumo quedórun, que le fazírun estes çafardanas a eilhas apuis de l amouchar? I de beç anquando percuraba-se porquei staba acuntecendo todo esso. Xefeia agora ls arruaças, antima la tue çúcia... Estas palabras sonában-le als oubidos. Mas el nunca xefiou a naide, nunca tubo çúcias nien quadrilha, nunca roubou ou matou! Suorte maldita la sue, oubir mentiras i çfamaçones a camino de ls calhabouços, sien poder percurar nien saber porquei staba agora loinje de ls sous.

Ls dies andrento deste toural éran lhargos cumo sumanas i las sumanas cumo anhos, ls delores de nun saber de la tie i de la nina éran piores que las benidas de l suberrolho capaç de fregir ls miolhos. Era agora un cundanado que fazie trabalhos forçados, cul perpósito de que se morrisse. Lhadeira arriba adonde l oubrigában a andar parriba de pipo a meio anchido d’auga i na crona l spejar, era todo al que fazie. Cumo se fai a un matador que finou cula bida d’alguien. Bolbie para baixo i cuntinaba nua andada cumo se fusse l lhato dua nória agarrado a las lhares de la ruodra. Roto i fraco, yá habie perdido la cuonta de l tiempo, las fuorças de l cuorpo nun éran muitas, mas l coraçon i l’alma staba anteira na fé de que la tie i la nina stában bien. Esse sentido era cumo un raio de lhuç que l’antraba i le daba fuorças para nun se deixar bencir pul anfertúnio adonde habie caído. Quien l querie tan mal para l tener eiqui arrecadado i l querer muorto? Quien tenie poder de l poner eiqui sien julgamiento, nien santéncia botada?

La bida dun home nun bal nada, acontra la ambeija i la rábia de ls poderosos. Que serbie agora la sue hounestidade, ser trabalhador, hounrado i de buonas famílias, se outros sien bergonha podien çfazer la bida dua família, sbarrulhar ls suonhos i amponer l’anfelicidade cumo bien le daba la gana!? Podien tirá-le ls cachicos felizes que tenie al lhado de l brício de sue nina, podien çtruir l’ounion, çtruir ua casa, ua paixon. Nun hai perdon para aquel que tira l que Dius dá. Mas adonde hai justícia para reponer la berdade quando l que se ténen ye miedo? Quando la rezon nun bal nada i l querer sarnento de quien manda ye lei?! Mas chegou, i fui nua manhana d’Abril. Las portaladas de la cadena abrírun-se par’el i para todos, i para siempre. Quedaba para trás un nuite lharga, ua bida, ua muntanha de patranhas, l maior crime de siempre que ye tener einocentes arrecolhidos, fechados i scrabizados solo porque áman, solo porque alguns nun gústan deilhes. Era la cadena de la bergonha para ls que ancerrában i para ls sous que quedában apuntados ne l meio de todos, fazendo juízo i julgamiento, apartando-los de ls amigos i de la quemunidade. Porque ls algozes nun se quedában por matar l que prendien, spalhában la nuoba que cumo polareda s’agarraba para to la bida cumo mescla.

A Luciano botórun-lo fuora de la cadena de l mesmo modo que habie antrado para alhá, mas agora cumo un rodielho. Fraco i mirrado, scanzinado de magrura, ls uossos spetában-se acuontra la piele cun ganas de salir, cabeça rapada cumo se fusse un canhono, na cara l tiempo scabou dues foias adonde ls uolhos quedórun sien reçumo nien delor. Asparcie-se a un zanterrado, a un muorto bibo. Alguns dies apuis, roto i çcalço, aquelha almica çprumada, que solo por milagro nun se finou na jornada, abaixou la cuosta de la Faceira. Quienquiera que l bisse de l jeito que staba nun acraditarie an ser capaç de bencir tamanha jornada, mas quando un home passa l que Luciano passou, ancontra siempre algo adonde s’agarar para chegar. I el tenie algo mui fuorte, ua rezon de sobra, tornar a ber Lucrécia i la sue nina. I isso el tenie que fazer, custasse l que custasse, la fé habie-lo acumpanhado até eiqui, i l todo-poderoso nun l podie acabar de matar sien l fazer. Ls mandones, ambejosos, mentirosos i arreganhados, durante esse tiempo naquel anfierno que todo fazírun mas nun fúrun capazes, por isso agora que staba bien acerca de cumpletar l suonho, habie de chegar nien que fusse de zinolhos.

De l alto de la Faceira, podie-se ber sue casa, l Rigueiro i la Beiga. Abaixaba debagarico, mesmo contra sue gana, puis querie acurtiar l tiempo i la çtáncia, mas staba malo demais pa l fazer, nun era capaç mais ligeiro. Aqueilha lhadeira adonde tantas i tantas bezes cun Lucrécia ne ls braços habie rebelado ls sous deseios i jurado bencir l mundo, era agora teçtemunha de sue palabra d’home, que l que habie pormetido. Cuntinaba bibo, mesmo sendo tan defícele abaixá-la para s’arrimar a sue casa.

A l’abrigada i ne l puial, ende staba Lucrécia a fazer an sue meia i a mirar por ua rapazica que, bien acerca, s’antretenie culas nécras. Por algue tiempo Luciano quedou-se, ambaçbacado i tolhido, cumo quien ten dúbedas s’aquel momiento era berdadeiro. Mas si l era, sue tie ende staba cumo siempre, tomando cunta de la sue maior riqueza. La sue nina. Aqueilha que quedou a chorar ne l brício i que ls algozes nien un beisico de çpedida le deixórun dar hai alguns anhos quando lo lhebórun. Habie medrado. Era agora ua rapazica adonde l guapo i fermesura morában para siempre. Luciano çpertou daquel tolhimiento i eilhas tamien. Bundou Lucrécia mirá-lo i l sou coraçon i tino dórun pula sue chegada. Las lhágrimas de cuntentamiento fúrun muitas i l’alegrie maior que l Cabeço de la Faceira, mas la certeza que benciu por mor de Lucrécia tamien. Tenie de nuobo la lhibardade, la sue tie i la sue nina, que era l quel percisaba. La lhibardade que le fui tirada por ambeija de haber quedado cun Lucrécia, la rapaza mais guapa de Rechinada.

Muita beç, quando era garoto, oubie cuntar cuontas de giente capaç de todo, mas nun sabie que andrento de ls coraçones de ls homes habisse tanto rancor para poner andentro de paredones pessonas a xufrir tamanhos termientos i tantas zgrácias. Oubie cuntar cuontas d’anganhos i de malquerer, de giente que nun sabie perder. Cuontas de giente que querie i podie fazer todo sien que naide la ampedisse. Oubie cuntar cuontas de giente de la República, de l goberno, de ls guardas paisanos, de ls mandones. Que ls senhores grandes todo sabien porque habie giente que todo l cuntában. Que muita giente era lhebada i naide sabie para onde i nien porquei. Cun Luciano assi acunteciu. Feliç l die que la lhiberdade bieno i, cun eilha, ls anganhos i ls einocentes deixórun de eijistir. Luciano agarrou sue tie i sue filha an sous braços i bolbiu a ser feliç.

Faustino Antão




Sábado, 12 de Abril de 2008

Lhembráncias de l outro mundo (03)



Por Ana Maria Fernandes




Quando bi l mar pula purmeira beç…


Fui ne l Porto, an Outubre de 1966. Tenie quatro anhos, quaije cinco. Fui la purmeira beç tamien para mie armana que tenie anho i meio, mie mai que tenie binte i cinco i mui probablemente tamien para ua amiga deilha, tamien de Sendin, Cándida Berrina i la filha Maria Alice que tenie 14 ou 15, i que bíben, dambas dues, zde hai quarenta anhos agora, an Toronto, ne l Canadá. Todas cinco habiemos ido al Porto para sacar ls passaportes i poder algun tiempo depuis eimigrar pa la França sien que fura a salto cumo habie acuntecido als nuossos pais, que yá dous anhos que stában alhá, i a muitos outros tamien…
Nunca se me squeciu esse die. Mesmo passados quarenta anhos, inda las tengo an lhembráncia essas eimages :
Sendin, inda cun de nuite, cun sues casas modestas i rues quaije sien lhuzes, a las seis ou siete dua manhana yá bien fresca que mos oubrigaba a tapá-mos i a çfender-mos de l friu an xales scuros, depuis dun berano yá passado i bendimas assi i todo queloridas i alegres que cuntinában inda bien persentes na mimória de cada ua de nós…
L camboio, depuis, que mos lhebou até al Porto i l riu Douro que fumos seguindo por bárias horas i que a mi yá nun me era totalmente çcoincido: habie-lo abistado al loinje pula purmeira beç, poucos dies antes, nessas redadeiras bendimas precisamente, curba azul na lhuç clara de l die, quando miu abó Manuel Paixareiro, l pai de miu pai, depuis de me haber puosto delantre del anriba la burra cun muito carino, me lo habie amostrado a la punta de riba dun cabeço, esse riu-frunteira cun la bezina Spanha, an pie de l qual esse miu abó passaba quaije dies i nuites, nua sue huorta, milagre de berdura ne l meio de las arribas, fruito dun trabalho custante i menudico, que era zde yá muito tiempo cumo sue morada prencipal… Yá sabie pula cierta, el que tamien habie chegado a ir pa la França antre las dues Guerras, que die mais, die menos, serie la nuossa beç de irmos tamien para alhá…
I, al fin, la cidade de L Porto: cun mius quatro anhos, lhembra-se-me d’albantar la cabeça i de las achar altíssemas, las casas dessa cidade, bien mais altas até que l’eigreija de Sendin. I éran tantas i tantas las casas que até éran mais que casas, éran prédios! Casas cun muitos pisos i rues que parecie que nunca mais acabában… Todo tan defrente de la nuossa aldé de siempre mas yá tan çtante!
Essa biage até al Porto, demos-mos bien de cunta depuis, custituiu un acuntecimento que modeficou l rumo de nuossas bidas. Marcou ua eitapa decisiba anunciadora de streformaçones i mudanças inda mais amportantes. Mas an si la biage tamien representou un momento strourdinairo i einesquecible. Para mi, anque fusse solo ua criança; mas tamien, tengo la certeza, para las dues pessonas adultas que mos acumpanhában i que éran las nuossas mais: mulhieres nuobas, na frol de l’eidade, cun solo la terceira i la quarta classes mas yá cun repunsablidades i que inda nunca habien ido quaije a lhado nanhun; l mais loinje adonde habien ido, dambas a dues naturales de Sendin, habie sido a Mogadouro quando calhaba íren a la feira, ou a Miranda, quando fui l’altura de fazer l eisame de la quarta classe para mie mai, por eisemplo; a sacar algues certidones ne l Registro Cebil ou a resolber alguns assuntos… Mais nada! Ber l mar pula purmeira beç, nesse més de Outubre de 1966, para nós, porbincianas de las tierras de l Paíç mais afastadas de l mar, que nunca habiemos bisto an toda la bida tanta auga i tanto azul nua sola beç, custituiu un acuntecimento tamien.
Fumos-mos achegando i acabemos por bé-la zde ua grande splanada adonde cheguemos a cierta altura, adominando ua grande praia sien fin, de arena branca i fina, aqueilha eimensidon azul: l mar! L mar azul! L mar que nun ten fin! Fumos mirando marabilhadas… La praia era cumo un zerto; nun habie quaije naide ne l arenal eimenso, nesse més de Outubre… Solo un casal, deitado na arena a uns poucos de metros, que acabou por cuncentrar ls nuossos oulhares i toda la nuossa atençon por alguns segundos… Un home i ua mulhier, abraçados un al outro i que mos parecírun mui defrentes de nós; tenien pelo claro i até rúcio, i suolto; mui pouca roupa anriba deilhes, roupa clara i fina que deixaba adebinar las formas de ls cuorpos, mui apertados un al outro, sien que nanhun deilhes, an nanhue altura, houbisse dado l’ampresson de se preocupar l mínimo que fusse cun l que pudisse aparecer ou acuntecer… cumo se houbíssen squecido que eisistie l restro de l mundo...
I lhembro-me, anton, de ls comentairos de mie mai i de Cándida Berrina: «Ai! Cumo puode ser ua cousa destas? - dixo ua, pula cierta mie mai, spuntaneamente, mui surprendida i quaije ancrédula, meio scandelizada mas mui einocentemente tamien. Assi deitados dessa maneira i quaije amplaches!? Nunca se biu ua cousa destas an Sendin!...»
Lhembro-me bien de las reaçones de dambas dues a tal punto que hoije, mesmo quarenta anhos mais tarde, tengo l’ampresson que las stou a oubir outra beç nessa splanada a la borda de l mar, las porbincianas de las Tierras de Miranda, nesse anho de 1966, çcubrindo por acaso esse casal stendido na arena… lhibremente… cumo se nada fusse… cumo se Pertual, nun sfergante, tubisse deixado de ser l paíç de la cinçura i de las pribaçones que era zde anhos i anhos… an muitos aspetos… an todos ls aspetos !
Dessa praia de l Porto, nun guardo solo la recordaçon desse casal deitado na arena que muito mos surprendiu na altura. Apanhemos conchas tamien. Conchas que lhebemos para Sendin i que oufrecimos depuis a todos ls garoticos i garoticas de la nuossa rue i de las outras tamien que, cumo you, mie armana i mie mai, poucos dies antes, nunca habien bisto l mar…
L mar! L mar azul! L mar que nun ten fin!

***
Solo muito mais tarde soube que fui nesse anho que houbo l mais grande númaro de eimigrantes zde siempre cun passaportes mas subretodo clandestinos - ua berdadeira sangrie houmana! - que salírun de Pertual cun la sprança de ancuntrar noutras tierras i até noutros cuntinentes ua nuoba bida i nuobos hourizontes cun perspetibas que an Pertual bien parecien zde anhos i anhos habéren sido cunfiscadas al mais de la giente. Fazimos parte, aquel anho, you, mie armana, mie mai, Cándida Berrina i la filha, de ls 120 000 Pertueses que eimigrórun cun passaportes (Éran inda mais ls que nun tenien « papeles » i fúrun a salto!) antre ls quales 75 000, mais de la metade, scolhírun la França… Cándida Berrina, l home i la filha nun tardórun depuis a ir para inda mais loinje, pa l Canadá adonde yá staba ua buona parte de la família deilhes. Pouco faltou para irmos nós tamien. Mas quedemos…
An Nobrembre de 2005, soube que se habie morrido ne l Canadá l home de Cándida Berrina, Zé Lobron. Fui nesse paíç que fui anterrado. Fui cumpanheiro de miu pai quando benírun juntos a salto pa la França cun mais uito sendineses, na fin dun més de Agosto depuis de la trilha, naqueilhes tiempos de eimigraçon. Eimigraçon sien passaportes, eimigraçon clandestina… ne ls anhos sessenta de l seclo passado.


Ana Maria Fernandes.



Domingo, 16 de Março de 2008

Daprendizes de cuntrabandistas


Ua cuonta de Faustino Anton


L mais deilhes esse die fui la purmeira beç que spormentórun essa atebidade, que s’ambolbírun naqueilha abentura. Cuntrabandear. Íren a ser buieiros ou pastores, apanhar uas nabiças ou ferranha, scabar uns balados ou regar las lheiras na huorta zgalhar un frezno pa la cria s’aquemodar culas fuolhas, todo isso eilhes fazien bien i até le custaba menos que comer uas anguças d’antramoços nun die de bino dado. Mas botáren-se a camino d’Alcanhiças a mercar cousas que éran bedadas i alhumbá-las para casa? Esso nunca l habien feito. Essa façanha nun sabien eilhes armar, nun fazie parte de sues bidas, nun stában afeitos, nun tenien calho, naide ls habie ansinado.

Daprendírun de sous pais i armanos mais bielhos a armar costielhas, lhaços als coneilhos, lousas an niales de perdizes. Mas de cuntrabando, eilhes solo sabien que habie pessonas que fazien disso un modo de bida, puis nun éran poucas las bezes que sues mais habien anquemendado a la tie Justinica i a tie Outília uns garfos, uas alparagatas, galhetas i outras quemenéncias que l soto nun tenie ou que por bias deilhas até quedában mais an cunta. Porque denheiro, l pouco que se fazie duas pataticas, berças, cebolhas ou uns uobos bendidos a las barragistas i a las fidalgas, habie que lo aforrar, para ir al doutor ou a sacar ua muola, pa las purmeiras necidades. Tamien porqui aparecien uns tius que, a las scundidas ne ls currales i pula calhada, amostrában uns cortes de pana. Assi i todo na cabeça deilhes inda se mantenien alguas cuontas de l tiempo de passar xabon i café. Cuontas dua mimória de las poucas cousas que porqui rendiu alguas crouas. Tiempo an que passadores pagában para lhebar fardos para Spanha, dende s’amentar tanto, mas que solo anriqueciu l amo de l cuntrabando. Ls pais fazírun assi ua cousa a modo d’apreitada, íban i benien nua nuite, recebien mais que se stúbissen un més a trabalhar de jeira.

Mas para esta camarada de faldriqueiros ir un die a Alcanhiças al cuntrabando mesmo que isso fusse solo por tuortas, cousa de quemer, ua necidade porque esse anho nun habie de bonda, por bias dun anho madraço, era algo çfrente. Par’eilhes ua cousa ye ír a qualquiera lhado de ramboia, i esta de ir a Alcanhiças anté era ua nobidade, nunca lo habien feito, mas a cuntrabandear!? Benie acontra ls sous percípios que tenien de sue família! Siempre recebírun l ansinamiento de que todo l que fusse bedado nun era buono, que an casa nun querien recados de naide, querien todo an cunfurme. Nun habien eilhes nacido i medrado ne l tiempo an que qualquiera farda metie respeito? Que andar an demanda cula Guarda nun quedaba bien i daba mala nomeda pa la familia toda?

I agora bota-te a cuntrabandear. Cumo s’alguien le dezisse, bai a ua cortina i agarra uas alforjadas de melones i sconde-los ne l triato de las loijas. Manda a las ourtigas ls tous buns modos. Bira-te nun sfergante an lhadron i daqueilhes fuora de puortas, daqueilhes de fuorte nomeda. Diga l que se diga, par’eilhes proibido ou cuntrabandeado ye cumo roubado. Mas tamien hai que dezir, aqueilha camarada quando terminou a scapar-se a Alcanhiças naide ls podie chamar cuntrabandistas. Quien l fazisse nun antandie nada desta arte. L que íban a fazer nun era roubar, era assi a modo d’andar a contra l gobierno por un lhado i fazer cousa de muito peligro por outro.

Cuntrabandear era coisa séria, era jogar cula bida, nun se coincien muitos causos de muorte mas habie-los, de fugir al chombo de las scupetas si éran muitos. Era proibido, de la capital benien ordes pa la Guarda apertar l cerco atirar a las patas, s’acauso algun fusse pa l anjicos lhougo se’ancuntrában teçtemunhas de que naide biu. I mais un ou menos un cuntrabandista la çfrença nun era muita, amponer l’orde era quanto se querie porque este pobo frunteiriço cun fame habie de lhamber las chagas. Habie que fazer las cousas de nuite, la nuoba nun se podie anunciar de campanina, treminaba-se todo pula calhada. I la scuolha era a dedo, nun éran todos que serbien para camaradas. Nun fui nada l que eiqui acunteciu, bielhos i nuobos, pequeinhos i grandes todo mundo sabie quien i quando alhá íban. Cousa de rapaziada, nunca fázen nada calhados, mais balie que le tubíssen dezido a la Guarda por adonde i a que horas. Serie ua suorte que nun fússen agarrados. Porque assi cumo l fazien eiqui, pul camino i culs fardos de tuortas íban a tener l mesmo tino.

Mas porquei esta rapaziada iba por tuortas? Quando se sabie que ls gobernates mais querien que las pessonas se morríssen de fame que deixá-los ir a buscar pan de l lhado d’alhá! Que cuntrabandear era cousa de giente madura i nien para todos! Bida de cuntrabandista, an tierras raianas era dura, cumo nun serie para aqueilhes de tierras mais çtantes de la raia! Mercar ne ls sotos de las aldés Spanholas, alhumbar a las cuostas an nuites de chúbia i friu por carreirones, era de arrepelar l pelo. Solo de dezir que era cuntrabandista yá metie respeito, sonaba a nome de calafrau andrento de ls façanhudos. Era por outros modos dezir que se ganhaba la bida acontra las outeridades i las reglas. Siempre feita por tius i ties que coincien ls carreirones i caminos cumo sues manos, que quaije siempre desse meneio bibien. Ls demais irien ua beç ou outra.

Aqueilha rapaziada mais s’asparcie a ua quadrilha que terminou a ir-se al arraial de la fiesta de l die uito de Setembre, ne l toural de la Senhora de ls Mirandeses, cumo muita beç ls mesmos l fazírun, mas desta beç nun se trataba dua ramboia ne l Naso nien an Samartino. Íban a Alcanhiças que quedaba de l lhado d’alhá, metie Carabineiros i por tuortas, culs Guardas de spreita cumo se fai a las lhiebres. Mas la culpa nun era deilhes, nien le passaba pula cabeça botar-se a camino para apuis alhumbar cula tuortas. L mais deilhes até achában pesada la cerrona quando íban a ser buieiros! L anho de pan habie sido bardino, ls mais bielhos fazien cuontas que nun s’acordában dun armano an ruindade, fazien-se cuontas pulas eras, ls nacidos ne l seclo datrás cunfirmában-lo, malo cumo este nun andaba porqui naide que l teçtemunhasse. An anho cierto, para alguns l carro tenie que ir a las eiras dues bezes i quedórun pula metade, aqueilhes que colhien un carrico astanho nun fazie chiadeira, quedou algua palha pa las béstias. Lhougo na segada se dou por eilha, la falta de grano. La spiga nun anchiu. Ls panes quedórun arranados, ls nubrineiros fúrun muitos i balientes. Trocou-le las buoltas a la bida de todos, agora naide sabie cumo le atar las puntas a un anho assi. Tanto trabalho i dedicaçon, la relba, la bima, la sementeira, l arico i apuis quando se fizo la segada ls gabelheiros yá éran cumo costielhas an lhombo de perro raiboso.

Nesta temporada de l anho, yá quaije todo l mundo habie barrido las tulhas i arrebanhado las masseiras, ls redadeiros granicos yá quantá se habien ido. Muitos quemien agora fiado de dous ou trés ricos que tenien de ls anhos atrasados, outros yá s’íban aquestumando a l’eideia de nun l tener. Mas esta rapaziada, fuorça de la sue pouca eidade i falta de saber l que era la bida nien disso eilhes se dában de cunta. Sous pais esses passában áfricas, quemien l pan que l diabro amassou, sentien ls bolcos de ls tripas para que eilhes inda tubíssen ua códia. Muito tiempo apuis inda se falou desse maldito anho, nun era fácele para toda la giente squecer ua zgráçia destas. I squecer cumo, nun fusse l pan l rei i senhor na mesa de la casa de ls probes, nun fusse al pan la cousa de que se ten mais respeito, nun fusse l pan para eilhes eigualado al cuorpo sagrado?! Quando falta l pan, falta l ánimo, la gana de bibir, falta todo. Sien pan ua mai nun sabie cumo calhar l nino, nun sabie cumo fazer las sopas, cumo cuntentar l pastor, l scabador nien que poner na cerrona de l buieiro. Pior nun hai, ber un filho cun fame i nun tener un miolho de pan para maçcar. I muito mais se cunta desse anho. Casas houbo que chegórun a ampenhar ls bienes, por uns saquitos de grano, salírun muitos castanheiros, lhatas i suortes pa la mano de ls ricos. Muitas jornadas de trabalho an pagas duas fogacicas. Se probes éran mais probes quedórun. La bida de probe ten que se le diga, se habie alguns que podien quemer de la farina de l anho atrasado porque muitos alqueires de grano colhien, inda bendien carradas de trampos, bitelos i cordeiros, outros an toda sue bida bibien çcalços i remendados.

La rapaziada que nessa tarde de l més d’Abril, an fugidas i risadas a camino de la raia seca se botou, nun éran estas las cunsemiçones que lhebában, par’eilhes solo l’eideia d’andar an quadrilha, botar uas farçolices yá ls fazie felizes mesmo que tubíssen que alhumbar cuns fardos i la jornada de camino fusse puxada. Abantino, Lixandre, Tonho Chetas, Zeimílio, Eiliseu i Códias, guiados pul guicho i finório Baldemiro, berdadeiro salta paredes de cortinas, cerrados i jornadas a Spanha, alhá se scapórun. Inda que sendo de l’eidade de ls demais nunca habie feito mais nada que nun fusse cuntrabandear, s’algua beç fui buieiro fui pula jolda i de bacas doutros. Baldemiro yá era assi cumo un ardeiro de caminos, filho dua cuntrabandista que ua cierta nuite quando a casa chegou yá nun traie solo un fardo, traie mais un que solo botou fuora nuobe meses apuis. Mulhier baliente i sabida, pul die i pula nuite nun se l scapaba carreiron, cheiraba ls antoucamientos de ls Guardas i Crabineiros, yá tenie nomeada de ls fintar i anganhar de l lhado d’alhá i d’acá de la raia. Melhor nun habie porqui para xefe de la rapaziada que l filho de tie Justinica. Cuido que fui por todo esso que nuossos pais dórun permisson d’ir cun el. Cumo quije todo na bida para un se salir bien an algo ten que se ampeçar temprano, cumo quien diç de pequeinho. I el todo l mundo sabie que era filho de l cuntrabando. Na barriga de sue mai para alhá iba i benie, dezien que lo pariu a camino d’Alcanhiças. Mas Baldemiro nun s’ambaiou i debrebe medrou, para daprender las manhas sabidas de sue mai, l fedeilho spabilou n’arte.

Ls dies de l més d’Abril nun son por ende lhargos, i habie que ir cun sol i passar la raia al scurecer, pul fusco fusco, porque apuis ne l termo coincido las cousas cumponien-se. Todo era bien çfrente culs berdadeiros cuntrabandistas de pana, fouces, garfos, esses nun s’amostrában para alhá nien passában cun de die, siempre a la nuite i a cubierto de ls matagales. Mas aqueilha camarada solo querie ir i traier uas tuortas. Anté se dezie que ls Carabineiros nun las tirában, porqui se falaba que Franco sabie que estas aldés stában cun fame de pan. Cumoquiera era mais ua ambentada. Bien esse tiu alhá ne l scanho de sou poder se habie d’amportar. Mas éran cousas de las outeridades Spanholas. Bistas lhargas subre l pan, atendei a las choradeiras de ls tius i ties. Bien al alrobés, acá habie un mandon que tenie un scanho armano al de Franco i ls Guardas nun perdonában i sabien tan bien ou melhor que habie fame de pan i la penúria moraba nas casas de todos, que muitos ninos i ninas nun tenien forfalha. Todo tirában. Dende haber siempre muito miedo, l melhor serie un nun se sbarrar cun essa giente, era ua abintura que se querie bencir.

La jornada era lharga, naide se podie ampatar, mas tamien la rapaziada tenie las patas bien zanferrujadas para andar camino. Nun iba a ser l rematismo, todos stában porparados para s’acauso fusse perciso dar ua fugida delantre de ls guardas, dában-la. I an anho de falta de pan nun éran uns barrigudos i antradotes que le íban a meter las manos anriba. Mas tamien era berdade que l einemigo tenie algun abanço, sabie adonde era melhor scunder-se, sabien sperar cumo raposa spera puls ratos. Eilhes de manhas nada sabien, a nun ser l xefe i esse nun se cansaba de botar abisos de que las cautelas tenien que ser muitas para nun séren agarrados. Para alhá todo bien, mesmo que los spreitássen deixában-los passar, la spera era siempre feita de buolta. Mercadas las tuortas, fardo a las cuostas i bota piernas a camino que se fai tarde. L soteiro alcanhiceiro era de fiar, dezie-lo Baldemiro, habie-los que mamában de dous lhados, este nun s’íba a bufar cun naide. Home de gorrica anchufada anté las oureilhas, nariç i uolhos anfernizados, era ua amuostra de las sobras de la guerra cebil deste paiç. Mas esta figura de giente amostraba ser listo i finório pa l negócio, nunca se negou a abrir la puorta de l soto a nanhun cuntrabandista Pertues. Crouas ou perras, era la sangre destas Bilas i aldés raianas i para sanar las feridas dun sbarrulho social nun podien ser biqueiros. Mesmo assi i sabendo que las crouas sabien bien, ls cuntrabandistas tenien que star siempre d’atalaia culas medidas de ls cortes de pana, nun fússen eilhes a cortar las unhas i l panho a nun chegar pa las calças.

Baldemiro fui abisado por sue mai para s’ir a este, mesmo que tubusse que purmeiro spreitar se nun habie stropícios acerca, quien sabe se dessa amizade nun habie algun ampeinho. Se l mandaba a este, eilha alhá sabie porquei. L soteiro alcanhiceiro falou cun el cumo se fala cun filho:

- Antonces tu madre quando vuelve?

- Ben manhana, tenei l polbo que bos anquemendou, i agora nun m’ambáiades que se fai tarde.

- Si, marchai-vos.

I assi fui, mas yá nun pul mesmo camino, outra de las manhas. L trato era que an termo de Spanha, íban todos juntos sien çpegar uns de ls outros i atrás del, porque naide sabie l camino. Las xaras éran taludas, las touças acubrín demais para un se perder i alhá quedar a la nuite. Apuis de l termo de Samartino, l’armaçon yá era outra, ousar las piernas para fugir, solo lhargar la carga s’acauso nun se podira correr cun eilha. Cun de die, todo l mundo sabie que Pertual quedaba pa l lhado de l sol, que passórun pur lhameiros, atrabessórun rigueiros i arrimados a las huortas, i que l cabeço de l Naso quedaba atrás. Mas de nuite, quando to ls gatos son pardos i ls caminos ténen dues idas! Nun ye cumo andar culas cabras i canhonas.

- Andai todo l camino atrás de mi i bico calhado, ne l cabeço de la raia todo ten que ser assi, lhebando culas xaras i ls trampos nas bentas mas pie delgeiro.

Éran requemendaçones de Baldemiro. Assi fusse tiempo de l Tratado d’Alcanhiças i l Rei Don Deniç sabisse que eiqui habie un capitan de rapazotes cun esta gana i nunca Baldemiro habie sido cuntrabandista mas si chamado a çfender la raia de sou cundado. Mas nien era yá tiempo de l Rei, nien squiera l pai porqui staba para fazer deste rapaç outra cousa que nun fusse xefe de quadrilha, ou saber de que lhado de la frunteira se habie de quedar. I a mirar pa ls suldados de Baldemiro nun passában duns carregadores de fardos i que inda nun habien tirado la recruta. Stában berdes i atadicos nesta arte manhosa i dura. Esta rapaziada, mesmo que s’armasse an baliente, i an sou terreiro nada le metisse miedo, eiqui bundaba la selombra dun trampo ampuosta pul clareio de la nuite ne l carreiron i yá todos bien la capa dun guarda.

Apuis de uas buonas horas de camino, todo staba a salir bien. Spanha yá staba bien alhá para trás, yá l xefe daba algues lhargas a todos eilhes para fazer çcanço. Mas la nuite tamien nun se deitou, i nun fui solo eilha, se salírun al scurecer de Alcanhiças, agora yá staba cerrada i negra cumo culo de lhobo. Nun de ls muitos çcanços para atar las botas i amanhar la carga que tardaba an s’afazer a las cuostas, i sien que nanhun stubisse a cuntar, saltórun dous búltios de las touças i nun sfergante, alhá stában bien na cara deilhes. Scapar-se nun podírun, i se sentados stában, sentados quedórun, cumo tolhidos por ua friura i d’apeias nas piernas. Ls ancapuchados, mais s’asparcien a monos que a Guardas, esso bírun lhougo, mas dende tener la certeza naide la tenie.

- Cun que anton al cuntrabando? L que lhebais?

Fúrun las purmeiras palabras. I lhougo Bardemiro se botou nua choradeira çfraçada que anganbaba l mais spierto, mas todos yá habien oubido cuntar que el cun sue mais fazie l mesmo. Ls outros pinches de cuntrabandista, quedórun calhados que nien ratos. Borrados de miedo, nien eilhes éran capazes de saber se tenien fuorças para fugir. Ben dende ua fala fuorte i diç-le a Baldemiro:

- Calha-te sou burro que inda spertas ls Guardas i apuis nun hai choradeira que te balha. Nós nun queremos las tues tuortas, ou cuidas que nun sabemos que nun lhiebas mais nada. Tenes muito que daprender i saber çfrençar ne l scuro un guarda dun paisano. Donde sodes?

I yá Baldemiro se habie calhado i todos a la mesma, dezien,

- somos de Zenízio.

- Pus si, yá sabemos que anda muita giente por alhá sien pan. Buono, scapai-bos que inda teneis muito para andar. Nós bamos a ambaiar ls Guardas que sabemos adonde stan i a ber las sues trombas, i bós assi feneis tiempo d’acurtiar camino.

Assi cumo chegórun ls ancapuchados, assi se fúrun. L cagaço fui balinte i bundou para que la jornada na bida desta rapazida nunca mais le benisse a squecer. Cuido que inda dura l’amisade de la rapaziada de Zenízio puls Samartineiros. Anhos apuis, siempre que algun desta çúcia se fazie baliente, lhougo s’alhembraba outro d’arremedar cun un Samartineiro amouchado.

Faustino Antão




Terça-feira, 19 de Fevereiro de 2008

Lhembráncias de l outro mundo (02)



Por Ana Maria Fernandes



L Postigo


Inda nun me dá la gana de falar de la nuossa chegada a França. Inda quiero mais un cachico lhembrar-me de cumo era la nuossa bida an Sendin antes de la ida… para outras tierras, tierras defrentes…

La casa adonde bibiemos i adonde naci, you i muitos outros, filhos, nietos i biznietos de la bó de miu pai, Ana Pina, al lhargo de anhos i anhos, talbeç seclos, solo tenie trés debisones: ua pequeinha preça de casa, ua pequeinha cozina de teilha bana i un quartico cun ua çpensa adonde tamien poucas cousas cabien...

Mas la purmeira debison, mesmo a l’antrada - adonde mie mai tenie la sue máquina de questura, ua de las ralas cousas que mius pais habien podido cumprar cul denheiro ganho por eilhes dous, subretudo miu pai cumo çapateiro, an Sendin, zde la eidade de 11 anhos -, era ua salica de trés metros por quatro, quando muito, a que se tenie acesso zde la rue, hoije rue 1° de Maio, naqueilho que ye hoije ua parte de la atual casa cun dous andares situada ne l número 4. Antrábamos por ua puorta cun postigo. Hoije yá nun ye l caso i por un lhado ye bien pena!

Yá nun se me lhembra de que quelor era la puorta; só sei que era de madeira i talbeç nunca tubisse chegado a ser pintada mas tenie un postigo i desso si se me lhembra bien: inda l stou a ber mesmo passados quarenta anhos. Tamien sei donde me ben inda hoije l miu facínio pulas puortas cun postigo i nun m’admira qu’inda hai pouco tiempo na mie casa aqui an França (Tamien un die, ende an Pertual?) tenga mandado poner dues puortas (i nun tardarei a mandar poner ua terceira), todas cun postigo. La rezon ye mui simples: siempre gostei, zde esse tiempo an que inda bibiemos an Sendin, de ber i deixar antrar la lhuç de l die i l aire cada beç que mos dá la gana, nun solo pulas jinelas cumo tamien pulas puortas, talbeç inda mais pulas puortas: aqueilhas que ténen postigo… Cumo hai quarenta anhos atrás…

Faç sol … Éntran pul postigo, an quaije toda la manhana i até al lhargo dua buona parte de la tarde, raios antensos de lhuç; la pequeinha preça de casa, que nun ten outra jinela senó essa, stá chenica de claridade i pongo-me a mirar marabilhada cumo quien bai sorbendo las pequeinhas cousas de la bida para las ínfimas partículas de puolo que nun páran l sou beilado cintilante de lhuç i de mobimiento…

Chuobe an Sendin… Cumo solo tengo quatro anhos i inda sou mui baixica, subo-me anriba dua cadeira – la única ou anton ua de las dues que solo teniemos - i assomo-me al postigo para ber caier las pingas d’auga que als poucos ban ancharcando la rue. Stou solica, mie mai nun stá. Nesse die, cumo noutros tamien, fui a la huorta para scabar cul sacho que lhieba siempre nas alforjas; fui a arrincar patatas i a sembrar freijones, a fazer mil i uma cousa cumo siempre. Saliu cedo pula manhana para regar tamien cuidando que iba a fazer sol cumo onte, inda you staba a drumir na mesma cama qu’eilha; nun ye l campo que falta zde que miu pai se fui pa la França anque a las bezes tamien benga a drumir cun nós la Prazeres que ten siete anhos i mora a solo dous passicos cun la mai i ls trés armanicos nua casica tan pequeinha cumo la nuossa; l pai tamien se fui pa la França, el i outros! muitos outros!, yá me cuntou Prazeres que sabe siempre muita cousa. Quando nun queda a drumir an nuossa casa, drume an casa deilha nun quartico por adonde yá acunteciu caier niebe, cumo neste Ambierno atrasado, mesmo anriba de la cama adonde drumie cul armano, l’Antonho, que ye un anho mais bielho i cun las dues armanas mais nuobas qu’eilhes… Lhebou mie armanica, mie mai; nun la quijo deixar ne l brício porque inda ten que le dar la teta; mas nun bai a tardar, assi i todo cansadica cumo siempre, mas cun brilho ne ls uolhos, las alforjas carregadicas d’yierba pa la nuossa mulica i dues pitas que tamien tenemos, alguas scobas secas para acender l lume i nun l deixar apagar; nun quier, mie mai, que ándemos a gastar las cerilhas i l gaç que cústan denheiro i porque l lhume faç siempre falta. La nuossa bezina, Senhora Dona Lurdes, ye que ten un fugon mui guapo i grande; ye la filha de tiu Eduardo Aleixo an casa de quien miu pai trabalhaba cumo çapateiro antes de ir pa la França… Tanto l fugon cumo la botija cústan denheiro!, diç mie mai; nun podemos cumprar todo l que mos dá na gana; tamien le custa muito a ganhar la bida a tou pai na França… Mas nun bai a tardar a benir, mie mai, a cabalho na sue mulica branca que cumprou cun miu pai antes que el se fusse para la França; i antes qu’eilha torne porque ye capaç de tardar hoije, mesmo assi, por bias de l’auga que nun pára de caier, inda ye capaç d’aparecer mie bó Ana, la mai de mie mai, que mora mui acerquita de la nuossa casa i que ye capaç de traier ua fogacica, uas nuozes i uas almendras; i uas alforjas rotas tamien para que mie mai las remende cun filo gordo na máquina; miu abó Manuel Dau, hai quien tamien l chame tiu Manuel Ganga, anrabiou-se algues bezes cun miu pai; sei que nun querie que mie mai se casasse cun el; querie que se casasse cun ua pessona rica; cumo tal un guarda; dében de ser ricos ls guardas! Mas you, ye al miu outro abó, que tamien se chama Manuel, a quien quiero mais: miu abó Manuel Paixareiro; nun sei porque ye que l pai de mie mai acha que este ye probe; ye berdade que la casa del ye mais pequeinha, só ten trés quarticos i criou alhá siete filhos i uns até quaije el solico porque mie bó, la mai de miu pai, yá oubi dezir, morriu-se dua maleita na barriga quando miu pai solo tenie uito anhos; ye el l mais nuobo de todos ls armanos; mas miu abó Manuel Paxareiro, inda mais zde que miu pai se fui pa la França, traimos siempre uas cousas buonas para comer de la huorta: la de l Barrocal, adonde todos ls filhos del, mius tios i mies ties i tamien mius pais, ténen todos un cachico, uas leiricas, anque solo haia un poço i, al fin, pouca auga para tanta giente; i tamien la de Forcaleiro que queda mais loinge, nas arribas. Ye perciso andar a cabalho na burra muito tiempo, ua manhana ou ua tarde anteira quaijeque para chegar alhá, yá oubi dezir, an pie dun riu mui grande i mui fondo adonde cáçan peixes mui grandes tamien; ye dessa huorta que miu abó mos trai freijones, patatas i mais outras cousas, i até fruita quando la hai; nun dá mais porque gusta de repartir antre todos i somos mesmo muitos; yá mos chegou a traier anéspras, cereijas, almeixinas, moránganos i até meligranas i laranjicas ne l ambierno que sáben cumo miel! Hai pessonas cumo la nuossa bezina, Senhora Dona Lurdes, que gústan muito de cumprar cousas que miu abó trai de Forcaleiro porque diç que sáben bien melhor que aqueilhas que son cumpradas ne l soto; mas el, quaijeque siempre a rir, nunca se squece de mos dar tamien a nós i a todos aqueilhes que le quieren bien. Ye por esso que you i toda la giente gustamos tanto del. Menos l miu outro abó. Nun sei porquei! Un die destes, gustaba you tamien de ir até Forcaleiro para ber cumo ye essa huorta de miu abó; debe de ser guapa, bien guapa!, i para ber tamien cumo ye l riu de que yá oubi falar tanta beç. Ye grande!, Ye mui grande!, yá me dezírun l outro die uns garoticos cun quien andube a morar na rue, Mas grande cumo quei ?, preguntei you, Grande cumo de las Cortinas até las Eiras i mesmo até la Staçon!, respundiu Antonho, l’armano de Prazeres que yá ten uito anhos i yá stubo un die cula mai bien acerquita de l riu alhi pa ls lhados de l Çaramal adonde ténen ua terrica i uas oulibeiras para la ajudar yá que l pai tamien se fui pa la França. Que grande! dixe-le you i de tan admirada, até quedei a mirar para el cumo de la outra beç quando yá era de nuite i nun paraba, el i outros de la mesma eidade, de saltar porriba de la fogueira ne l die de San Juan... Ai! mas yá stou a achar que mie mai stá a tardar; tubo que se abrigar de l’auga pula cierta i nun sei se bai a benir hoije miu abó Manuel Paixareiro; hai dies que nun ben porque queda a drumir an Forcaleiro. Nun bai a ser hoije talbeç que bou a comer outra beç cereijas i moránganos cumo hai dous dies; sáben bien melhor que las almendras, las nuozes i ls figos secos que mos trai mie bó i sáben tan bien cun ua talhadica de pan molhado ne l cántaro i açucre anriba! Depriessa! diç siempre mie mai quando pongo l pan ne l cántaro; bamos a ber se deixas caier forfalhas andentro que percisamos dessa auga para buber, fazer l caldo i até para mos lhabarmos i ten cuidado tamien de nun deixar caier l pan na rue, tu que gustas tanto de ir a comé-lo pa la rue, na soleira de la puorta ou assomada al postigo; yá me l dixo mil bezes mie mai. Mira, Aninhas, se nun fazes las cousas cumo you te digo, nun sei cumo bamos a fazer. Se hai ua cousa que custa mesmo muito ye ir a buscar auga a la fuonte i traié-la para casa quaije a las cuostas todos ls dies; bai tu tamien i trai uns cantaricos, ls que pudires. Diç-me esso mie mai i antendo que la bida nun seia nada fácele para eilha. Se miu pai stubisse acá ajudaba-mos a fazer todo, mas mesmo todo. Mas nun stá, yá hai tanto tiempo! Até nien se me lhembra quando se fui; até mi armana nun habie nacido; nien sei quando l bamos a ber outra beç… Cun esto todo, yá chobiu tanto çque me lhebantei que la rue stá chenica d’auga mas la chuba yá nun cai cumo caie hai un ratico, nun cai cun la mesma fuorça i até parece que la pessona que ben ende a cabalho toda molhadica ye eilha; ye mie mai que ben na sue mulica branca a pingar auga tamien; até l xal que lhebou para tapar mie armana que trai al cuolho bien parece que ben todo molhado tamien. Ben toda cansada, mie mai, i desta beç sien brilho ne ls uolhos: «Debrebe, Aninhas ! Bai-me a saber dun panho para secar tue armana i trai-me tamien outro xal; nunca pensei que ampeçasse a chober desta maneira; nien cheguei a ir a la huorta; tue armana choraba i you yá nun sabie l que habie de fazer.» I cuntinou a falar assi mie mai, yá andentro de nuossa casa, triste i zanimada, i quaijeque a chorar eilha tamien: «Yá stou farta desta bida que ye la nuossa. Yá nun m’amporto de deixar acá até l pouco que tenemos. Bamos para adonde stá tou pai. Bamos pa la França. I será l que Dius quejir. Yá ye tiempo que las cousas demúden ua beç para todas!»

I ne l mesmo momento an que mie mai acababa de dezir estas palabras, un raio de sol strourdinairamente antenso antrou pul postigo de la puorta d’antrada de la nuossa casica que quedou chenica de lhuç; yá nun se oubie ua pinga d’auga caier na rue… La lhuç, l sol, la bida tornában a aparecer i antrában outra beç pul postigo…

Quaije cinco meses apuis, cerremos a chabe la puorta i l postigo dessa nuossa casica de Sendin, casa ancestral, casa de siempre... I fumos-mos para onde staba miu pai; fumos-mos pa la França!

Quedemos trés anhos sien tornar… Até qu’un die an Maio…

Abrimos outra beç la puorta…

la puorta… i l postigo!

Ana Maria Fernandes




Sexta-feira, 15 de Fevereiro de 2008

Jasus

Cuonta de Miguel Torga

Comien todos l caldo, arrecolhidos i calhados, quando l nino dixo:
- Sei un niu!
La Mai lhebantou para el ls uolhos negros, a preguntar. L Pai, esse, perdido na lunjura questumada, nien oubiu. Mas l pequeinho, ou pa le respunder a la Mai, ou pa spertar l Pai, tornou:
- Sei un niu!
Ende l bielho oupiu l capion de ls uolhos pesados, i quedou tamien cun atento.
L nino, antoce, un cachico albrotado, cuntou-le. Cuntou que a la tarde, quando benie para casa cula canhona, bira un pintaxirgo a salir de andrento un grande cedro. I tanto mirara, tanto afilara ls uolhos pa la spessura de la rama, que çcubrira l manhuço negro, a la punta de riba, nun galho.
La Mai buie las falas de l filho, a beisá-lo todo cula lhuç de l’alma. L Pai tornou al caldo.
Mas l nino cuntinou. Dixo que ende prendira la canhona a ua scoba i s’ancarrapitara pula arble al parriba.
L Pai lhebantou outra beç l capion de ls uolhos cansados, i quedou tal i qual cumo la Mai, zassossegado, cul resfuolgo parado, a oubir.
I l pequeinho iba chubindo. L cedro era grandíssemo, mui gordo i mui alto. I l corpico, colado a el, ancarrapitaba debagar, ua metade de cada beç. Frimaba purmeiro ls braços; i solo apuis las piernas abançában até adonde podien. Ende parában, fincadas na dureç de la casca.
La chubida lhebou tiempo. Fui até perciso çcansar trés bezes pul camino, ne ls tocos duros de ls galhos. Al fin, l restro tubo de ser a pulso, porque ls galhicos de la punta yá solo éran çfróncias.
Grimados, nien l Pai nien la Mai dezien nada. Deixában, chenos de miedo, calhados, que l nino chegara a la punta de riba, a la crona, i ponisse ls uolhos einocentes ne l uobo pintarroxado. L niu tenie solo un uobo.
Eiqui, l nino fizo-le parar l coraçon als pais. Todo squecido de l’altura a que staba, fazira cumo se bibir eilhi, acerca de l cielo, fura bibir na tierra, sien percison de ls braços coutelosos agarrados a nada. I dambos bírun nun sfergante l pequeinho a rodar, a caier-se d’alhá riba, de la punta de l cedro, ne l suolo duro i mortal de Nazaré.
Mas l garotico, anque amostrara, sien querer, que todo el se squecira de l barranco adonde staba suspenso, nun se caiu. Dira-se outra cousa. Apuis de agarrar l uobo, de cuntento, dira-le un beiso. I, al topar nel cula calor de la boca, la casca stalhara al meio i nacira d’andrento un pintaxirgo çprumadico.
I l nino cuntaba esta marabilha cula sue einocéncia questumada, cumo quando repetie la cuonta de Jesé de l Eigito, que oubira ler a un bezino.
Al fin, puso mui de mansico l paxarico antre ls palhaços de la cama, i abaixou. I agora, algo cumpormetido, mas cheno de la sue felcidade, sabie un niu.
La cena acabou-se nun silenço pesado. Solo apuis, al redror de l lhume caliente de l rachon d’oulibeira an brasa, ye que ls pais dezírun un pa l outro algues palabras misteriosas, que l nino nun antendiu. Mas para quei antender palabras assi? Querie era guardar andrento del l’eimaige daquel paxarico çprumado i pequerrixo. Esso, i al mesmo tiempo mirar mui zlhumbrado ls dedos de la Mai, que, albos cumo la niebe, filában lhino.
I tanto s’anchiu de l’eimaige de l pintaxirgo, tanto mirou pa la ruoca, l fuso, i aqueilhes dedos ables i marabilhosos, que lhougo deixou caier la cabeça chena de suonho ne l cuolho birge de la Mai.

Miguel Torga, Bichos
Traduçon de Farcisco Niebro
.
.
.
.
.
[an pertués:
.
Jesus
Comiam todos o caldo, recolhidos e calados, quando o menino disse:
- Sei um ninho!
A Mãe levantou para ele os olhos negros, a interrogar. O Pai, esse, perdido no alheamento costumado, nem ouviu. Mas o pequeno, ou para responder à Mãe, ou para acordar o Pai, repetiu:
- Sei um ninho!
O velho ergueu finalmente as pálpebras pesadas, e ficou atento, também.
A criança, então, um tudo-nada excitada, contou. Contou que à tarde, na altura em que regressava a casa com a ovelha, vira sair um pintassilgo de dentro dum grande cedro. E tanto olhara, tanto afiara os olhos para a espessura da rama, que descobrira o manhuço negro, lá no alto, numa galha.

A Mãe bebia as palavras do filho, a beijá-lo todo com a luz da alma. O Pai regressou ao caldo.
Mas o menino continuou. Disse que então prendera a cordeira a uma giesta e trepara pela árvore acima.
De novo o Pai levantou as pálpebras cansadas, e ficou tal e qual a Mãe, inquieto, com a respiração suspensa, a ouvir.
E o pequeno ia subindo. O cedro era enorme, muito grosso e muito alto. E o corpito, colado a ele, trepava devagar, metade de cada vez. Firmava primeiro os braços; e só então as pernas avançavam até onde podiam. Aí paravam, fincadas na casca rija.
A subida levou tempo. Foi até preciso descansar três vezes pelo caminho, nos tocos duros dos ramos. Por fim, o resto teve de ser a pulso, porque eram já só vergôntias as pernadas da ponta.
Transidos, nem o Pai nem a Mãe diziam nada. Deixavam, apavorados, mudos, que o pequeno chegasse ao cimo, à crista, e pussesse os olhos inocentes no ovo pintado. O ninho tinha só um ovo.

Aqui, o menino fez parar o coração dos pais. Inteiramente esquecido da altura a que estava, procedera como se viver ali, perto do céu, fosse viver na terra, sem precisão dos braços cautelosos agarrados a nada. E ambos viram num relance o pequeno rolar, cair do alto, da ponta do cedro, no chão duro e mortal de Nazaré.

Mas a criança, apesar de mostrar, sem querer, que todo se alheara do abismo sobre que pairava, não caiu. Acontecera outra coisa. Depois de pegar no ovo, de contente, dera-lhe um beijo. E, ao simples calor da sua boca, a casca estalara ao meio e nascera lá de dentro um pintassilgo depenadinho.
E o menino contava esta maravilha com a sua inocência costumada, como quando repetia a história de José do Egipto, que ouvira ler a um vizinho.
Por fim, pôs amorosamente o passarinho entre a penugem da cama, e desceu. E agora, um nada comprometido, mas cheio da sua felicidade, sabia um ninho.
A ceia acabou num silêncio carregado. Só depois, à volta do lume quente do cepo de oliveira em brasido, é que os pais disseram um ao outro algumas palavras enigmáticas, que o pequeno não entendeu. Mas para quê entender palavras assim? Queria era guardar dentro de si a imagem daquele passarinho depenado e pequenino. Isso, e ao mesmo tempo olhar cheio de deslumbramento os dedos da Mãe, que, alvos de neve, fiavam linho.
E tanto se encheu da imagem do pintassilgo, tanto olhou a roca, o fuso, e aqueles dedos destros e maravilhosos, que daí a pouco deixou cair a cabeça tonta de sono no regaço virgem da Mãe.]