Mostrar mensagens com a etiqueta bida i obra. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta bida i obra. Mostrar todas as mensagens

quinta-feira, 18 de outubro de 2007

Manuol Sardina. Bida i obra



Manuol Sardina, cumo gustaba d’assinar l sou nome, naciu an San Martino d’Angueira, parróquia de que fui abade, habendo sido tamien cura d’Infainç. Era un home de grande cultura i poeta de refinada senseblidade, habendo screbido an mirandés i an pertués. Inda s’aguarda la sue biografie, que bien merecie ua ambestigaçon que mos disse a coincer melhor este eilustre mirandés de l seclo XIX.
Tenerá sido l purmeiro mirandés a screbir na sue lhéngua, que coincie bien i cun quien stubo siempre an cuntato, pus pouco saliu de la Tierra de Miranda. Troca amportante correspundéncia i testos lhiterairos cun J. Leite de Vasconcellos, que l trata por “presado amigo e distincto escritor transmontano”, dedicando-le l sou poema “Lhéngua mirandesa” (Flores Mirandezas, p. 28 e p. 11). I diç que sentie “grande satisfação por ver como dois honrados e illustres Mirandeses, os meus amigos Srs. Pe. Manoel Sardinha, e Bernardo Fernandes Monteiro, tentam dar foros litterarios ao mirandês” (Estudos de Philologia Mirandesa, I, p. 31).

La personalidade i l pensamiento de Manuol Sardina queda bien claro neste cachico dua carta que le screbiu a J. Leite de Vasconcellos:
“... You mesmo, que sei bien este dialeto, solo agora, grácias al buosso bun eisemplo, i tamien al bun gusto que m’apeguestes, ampeço a descubrir filones d’ouro nesta antressantíssima lhéngua, que se ten cunserbado stacionária, cumo las gentes senzielhas que la fálan, Dius sabe quantos seclos haberá yá. I todo esto debemos nusoutros, los anfelizes mirandeses, a los gobernos paternales de l rei nuosso sinhor, que siempre nos há despreziado, i a los sábios nun menos paternales de las nuossas academias, que nin sequiera sáben de la eisisténcia de tal mina, esto ye, de tal lhéngua. Bergonha aterna a todos eilhes!...” (In J. Leite de Vasconcellos, Flores Mirandesas, 1884).
Manuol Sardina amostra, cun esta pequeinha carta, que ten ua atitude moderna subre las lhénguas i la sue amportança nun solo anquanto lhénguas mas cumo spresson dua eidentidade.

De Manuol Sardina fúrun publicadas, an mirandés, dues traduçones de grande culidade: ua de l poema de Luís de Camões “A ua cautiba por nome bárbola, ou bárbara, cum quiem êl poeta andaba d’amores na India” (in Xavier da Cunha, Pretidão de Amor. Endechas de Camões a Bárbara escrava seguidas da respectiva traducção em várias línguas e antecedidas de um preambulo, Imprensa Nacional, 1893, pp. 307-310); outra de l poema Zara (in Anthero de Quental, Zara, edição polyglotta, org. de Joaquim Araujo, Lisboa, Imprensa Nacional, 1894, p. 48). Ambas a dues son coleçones de traduçones adonde colabóran afamados outores nacionales i strangeiros, i esso tamien diç bien de l balor que le dában a Manuol Sardina. Estas dues pequeinhas traduçones ténen ua grande amportança, debendo falar-se dun doble balor: l balor que le ben de la culidade de la traduçon, que ye mui grande; l balor simbólico, pus amostra que ye possible traduzir qualquiera obra an mirandés, respeitando l balor poético dessa obra, bien al alrobés de l que pensában alguns.
Assi, Manuol Sardina fui l purmeiro a antender an perfundidade la capacidade de la lhéngua mirandesa i a ousá-la sin cumplexos de qualquiera órdene. Anque pouco conhéçamos de l que screbiu, esso bonda para dezir que fui cun el, i cun mais naide, que l mirandés alcançou l sou punto mais alto ne seclo XIX i la sue atitute delantre la lhéngua fui seguramente la mais sana de todos quantos falórun subre eilha.

Amadeu Ferreira [2004]

Francisco Meirinhos. Bida i obra


Francisco Meirinhos naciu an 1823, an San Martino de Angueira i fui reitor de Avelhanoso. Del mos diç J. Leite de Vasconcellos (Estudos de Philologia Mirandesa, I, pp. 30-31) que “Apesar dos seus 76 annos de idade (an 1899), o Sr. Reitor de Avellanoso dedilha ainda a lyra, como qualquer joven árcade.”

Sabemos que era un home de berso fácele pus se chegou a çpedir dua fuorça de suldados d’anfantarie que iba pa las quelónias, cun un çcurso todo an berso i que fui publicado pul jornal Primeiro de Janeiro (21 de Nobembre de 1990, p. 1, c. 7).

De ls bários poemas que oufereciu a J. Leite de Vasconcellos, an mirandés, este solo publicou un dei-lhes, La Nina [
Estudos de Philologia Mirandesa, II, 31-34], poema an quadras populares de siete sílabas, tratando dun tema romántico, i que talbeç assente an algue stória popular que se cuntasse ou que tubira acuntecido por aqueilhes tiempos an que screbiu. Ye mui pouco para abaluar de l sou balor lhiterário, i stranha-se que José Leite de Vasconcellos le deia l agabarrion que ponimos arriba i nun le tenga publicado mais poemas, nua atitude que tamien ousou cun outros outores mirandeses i principalmente cun Bernardo Fernandes Monteiro.
Assi i todo, por este pequeinho poema bei-se que domina bien la técnica de la métrica i de la rima. Del tamien publicou J. Leite de Vasconcellos ua traduçon de l Padre Nuosso i de l’Abe Marie. Mesmo coincendo tan pouco de ls sous scritos an mirandés, l padre Francisco Meirinhos nun puode deixar de ser cunsidrado un de ls fundadores de la lhiteratura mirandesa.

Amadeu Ferreira [2004]

sexta-feira, 14 de setembro de 2007

Bernardo Fernandes Monteiro - bida i obra


1. Bernardo Fernandes Monteiro naciu na Pruoba, ende por meados de ls anhos 20 de l seclo XIX, yá que na 1846 yá fazie l serbício melitar. Por anquanto, l que pouco sabemos de la sue anféncia i mocidade ye quaije nada. Cunta-mos l sou primo Manuel Ferreira Deusdado que daprendiu “bastante bem o latim, o castelhano, o português e muito bem o mirandês”, e “era um bondoso carácter e foi um sincero amador das letras” (Manuel Ferreira Deusdado, Escorços Transmontanos, 1912, p. 197).
An 1846 stubo na Guerra de la Marie de la Fuonte cumo furriel. Casou-se cun ua moça de Dues Eigreijas i saliu de la sue tierra para ir a trabalhar ne ls serbicios de l’Alfándiga, adonde se mantubo to la bida. Apuis de passar por Barca d’Alva i Idanha-a-Nova, chegou a diretor de l’Alfándiga de l Porto, adonde se reformou.
An 1902 sabemos que inda staba bibo, pul modo cumo José Leite de Vasconcellos fala del an artigo desse anho ["Varia Mirandesa", Revista Lusitana, vol. VII. Mais tarde publicada an Opúsculos, vol. IV, Coimbra, Imprensa da Universidade, 1929, pp. 689-720]


2. Ampeça a publicar ls purmeiros testos an mirandés ne l anho de 1894, para esso sendo lucitado por sou primo Manuel Ferreira Deusdado. Cun tal gana le pegou que an 1896 tenie yá un ambelume de 400 páiginas an mirandés, ende se ancluindo la traduçon de Ls Quatro Abangeilhos. Fui l mirandés que mais screbiu na sue lhéngua ne l seclo XIX. La sue eideia queda bien clara cul que del diç J. Leite de Vasconcellos: staba “cada vez mais desejoso de dotar o mirandês com algum monumento duradouro.” (Lições de Philologia Mirandesa, vol. I, p. 29). Esse menumiento quererie el que fúran Ls Quatro Eibangeilhos, que traduziu para mirandés, mas até hoije nun se achou essa traduçon que tenerá quedado cun José Leite de Vasconcellos apuis la sue muorte.
Para resolber l porblema de la scrita tubo l’ajuda de un de ls mais eilustres filólogos de l sou tiempo, A. R. Gonçalves Vianna que, na Revista de Educação e Ensino (vol. IX, 1994, 152-152), publicou ua amportante nota subre la scrita de la lhéngua mirandesa.
Bernardo Fernandes Monteiro dou ua grande colaboracion a J. Leite de Vasconcellos: este sirbe-se de ls testos de Bernardo Monteiro na analze que faç ne ls sous Estudos de Philologia Mirandesa; faç la traduçon de várias obras populares publicadas nesses Estudos; faç la rebison de las traduçones de Camões feitas por J. Leite de Vasconcellos.


3. Bernardo Fernandes Monteiro nun era un scritor oureginal, ne l domínio de la ficçon. Ye l que podemos cuncluir pul que publicou i chegou até nós. Mas fui un ancansable tradutor, que na poucos anhos i yá cun abançada eidade deixou ua obra notable. Nua altura na que nun habie spriéncia de scrita na mirandés i la scrita seguida por José Leite de Vasconcellos era tan cumplicada, Bernardo Fernandes Munteiro tubo l mérito de haber sido l purmeiro a screbir l mirandés de modo normal i nun solo para ammostrar als outros cumo era ou para deixar teçtemunho pa l feturo. Nesse sentido el puode ser cunsiderado, mais que José Leite de Vasconcellos, l berdadeiro oubreiro de ls aliçaces de la scrita mirandesa. I quanto mais pensamos nesso, mais defícele se antende l sou apagamiento, que ampeçou lhougo cun José Leite de Vasconcellos que nun parece haber feito grande sfuorço para publicar la sue traduçon de ls Eibangeilhos.
Ampressiona la facelidade cun que Bernardo Fernandes Munteiro passa pa la lhéngua mirandesa testos para que nien siempre acha un bocabulairo fundamental i a las bezes ten de recorrer a la sue criaçon. Stá por fazer ua análeze cuidada de l sou bocabulairo i de la gramática de la sue scrita, mas eilhi tenemos muitos de ls porcessos sintáticos i morfofógicos de l pertués raiano, a que la Pruoba, adonde se criou, pertence anque de modo menos fuorte que noutras aldés de la raia. Todo esto torna ourgiente la publicaçon ls testos de Bernardo Fernandes Monteiro, yá que screbiu mais el solico, ne l seclo XIX, que todos ls outros a outro lhado. Ye sien dúbeda, un nome fundador de la nuossa lhéngua screbida i de la nuossa lhiteratura. L amor que el tenie a la lhéngua mirandesa bei-se ne l trabalho que fizo an fin de sue bida. Parece que se quijo bingar de ls muitos anhos an que andubo por fuora de la sue tierra - quaije to la sue bida -, nun parando de screbir an mirandés ls redadeiros anhos de sue bida.


4. Anque l mais de las obras de Bernardo Fernandes Monteiro nun haba sido publicada, muitas chegórun até nós.

Las obras que penso que puodan ser oureginales fúrun todas publicadas ne l jornal O Mirandez i son:
- "La Despedida" (O Mirandez, nº 33, de 10/10/1895);
- "La mie bida, mulhier" (O Mirandez, nº 34, de 25/09/1895);
- "Deixai casar l rapaç" (O Mirandez, nº 36, de 25/09/1895);
- "L cántaro de Joana" (O Mirandez, nº 38, de 25/09/1895).

Mas la meiorie de las sues obras publicadas son traduçones:
- capítulos I a X de l Abangeilho de San Lucas (Revista de Educação e Ensino, vol. IX, 1994, pp. 152-165, 252-265 e 500-507);
- capítulo VII de l’Eipístola de San Paulo als Coríntios (Revista de Educação e Ensino, vol. IX, 1994. pp. 182-184); L poder de Dius (O Mirandez, nº 35, de 10/09/1895);
- "L Cirujano de l Senhor Abade" (Revista de Educação e Ensino, vol. XI, 1896, pp. 168-176), traduçon de la cuonta de Manuel Ferreira Deusdado O Ciruegião do Senhor Abade;
- "Canciones Populares" (O Mirandez, nº 38, de 25/10/1895);
- uito testos culs abangeilhos de demingo, publicados por Trindade Coelho (O Reporter, nº 1509, 1510, 1512, 1515, 1521, 1526, 1532, 1537, entre 1 de Janeiro e 7 de Fevereiro de 1897);
- "Cantigas Populares" (J. Leite de Vasconcellos, Lições de Philologia Mirandesa, II, pp. 323-325);
- "Cantigas de Sant’Antonho" (id. pp. 328-329);
- soneto de Camões ‘Sete anos de pastor’ (Manuel Ferreira Deusdado, Escorços Transmontanos, 1912, p. 197);
- "Diálogo Mirandês" (José Leite de Vasconcellos an Opúsculos, vol. IV, Coimbra, Imprensa da Universidade, 1929, pp. 714-716).
- "Las trés maçanicas d’ouro" (José Leite de Vasconcellos an Opúsculos, vol. IV, Coimbra, Imprensa da Universidade, 1929, pp. 708-712).


5. Ua redadeira nota subre este outor que tem sido anjustamente squecido i ye pouco balorizado. Las sues obras aguárdan ua publicaçon digna, yá que merece ser un de ls símbolos de la lhéngua mirandesa nesta sue nuoba bida de la scrita. Ende el fui un de ls purmeiros i, de todos, l mais antusiasta.


Amadeu Ferreira
Setembre de 2007