quinta-feira, 6 de dezembro de 2007

Antonho Trucal (remanse) - III



Por Carlos Ferreira



III

BIBA LA MALTA, BIBA!

Esse anho la segada iba a ampeçar antes de l San Juan. Inda solo andábamos al redror de l die doze de Maio i yá quantá que se fazie meidie, nun se rejestie cula calor. Antonho Trucal i Sabel fúrun a arrincar un patacon de patatas que habien puosto para cedo na Chaneira. La corriente de l riu yá nun bufaba tanto, yá nun albantaba tanto l cachaço nien botaba tanta faramalha. Habie smelmado un bun cacho i deixou l arenal de l ancho de Forcaleiro ampeçar a amostrar la pança chena de miles i remiles de granicos d’arena, quelor de bornal centeno. Quando l sol s’albantou daquel lado de la ribeira de l Pan Caliente, grande, redondo i burmeilho, i ampeçou a fazer sgueirar las selombras de las oulibeiras, cula muostra a scachar, acontra l cabeço de l Rincadeiro, yá Antonho i Sabel chubien l carreiron culas alforjas na burra pul meio de patatas nuobas. Aqueilhes cheiros serenos i fuortes de las arribas, misturados cula ourbalheira de la madrugada, sentien-se antrar até al tutano de l’alma i deixában ua paç andrento mais grande que ua nuite grande i calhada d’eimbierno. Até bolcában. Xaras, scobas, tomielhos, madressilba, nebros, carrasqueiras, azedas, arruda i finolho, nun sei l que cheiraba mais!

Alfredo habie quedado a fartar las mulas na yerba caída de ls morredeiros de las peinhas an pie la huorta de las Arenas i asperaba que l pai i la mai chegássen pa regar ua leira de frajones nacidos de siete sumanas i poner un cachico d’alforraque. Las arbilhas yá stában bien granadas i chenas de bena i las arbilheiras caidas i amarielhas yá íban dando l’alma al criador. La tierra staba ressequida i sien ceçon i la tabanielha yá nun iba a tardar muitos dies para ampeçar a checharrar. Anquanto Antonho Trucal i Sabel dában ua coçadela cul sacho a la cinzalha de ls carreirones de la huorta, Alfredico fui-se a carniçuolos i a costelhicas. Las carniçoleiras stában chenas de cuçpinha de l cuco i las alrabaças de l poço por pie yá ampeçában a amargar. Alfredico, acocado, seguie culs uolhos ancadilados las bacas louras que arrastrában un culo çcunforme i íban i benien delgeiras fazendo nun se sabe que bida. La mai ua beç botou-le sangre de baca loura nua berruga i pintou-le, als trés dies la berruga yá se habie secado.

— Baca loura, se fuores de l diabro arrebenta i stoura, se fuores de Nuosso Senhor sigue l tou camino. Alfredo, a cada beç que dezie estas palabricas mágicas, cuçpie an riba de las bacas louras i solo la quarta ye que s’arrebentou. Cumo ua bacarola ampeçou a arrebolcá-se i a botar ua sangre quelor de laranja. Essa si era de l diabro i Alfredo zmagou-la cul pie até que ne l suolo solo se bira ua manchica de tierra molhada i uas forfalhicas negras de la piel de la baquita.

Sabel chamou por Alfredico, sentórun-se ne l patacon de riba, na piedra de l poço por pie, debaixo de l’oulibeira grandre i, c’un cachico de pan, comírun meia dúzia d’azedas que Antonho habie apanhado nun pardon, trés alfaces de las negras que Sabel habie arrincado ne l carreiron i meia dúzia de porretas de las cebolhas de semiente. Alfredo inda scolhiu uns pouquitos de cebolhinos scochados, sien raiç, que l pai deixou de refuogo apuis de poner la leira i, assi tenricos cul carolo centeno que la mai habie amassado trasdonte, que buonos éran! Apuis, çtapórun l poço i, de boca, anchírun-se de l’auga fresquita que corrie pula augadeira abaixo. L manadeiro de l poço parecie un segredo. D’antre dues peinhas, l’auga salie dun beneiro streitixo cumo se fura un ancanto. Manaba pouco, mas l corredeiro era armano d’eimbierno de berano, fusse an anho seco ou molhado, i chegaba siempre pa regar ls trés colagos de la huorta. To la giente dezie que era de las augas mais santas de l termo. Quando staba cheno, l poço criaba siempre ua nata de graninas po riba i l’auga de graninas ten fama de ser buona.

Al chegar al cabeço de la Marrielha bie-se outro termo, outro mundo, carapotas de cabeços redondos, de la preinada toda de Fermeseilhe al campanairo de la eigreija i al Cabeço de la Trindade i de Picuote i de Penilha até Bemposta. L berde nuobo i tienro de las binhas, yá bien arrebentadas, arramaba-se por to ls cabeços até adonde la bista alcançaba. Nuosso Senhor, quando fizo l mundo, habie de star nun alto assi!

— Ah Antonho, ah Antonho? Ah Sabel?

— Buonas tardes tiu Jesé, an que modo el porqui?

— Buonas tardes mos dé Dius. Parece que cheguei an buona hora.

— Anda que nun cai ne l prato!

— Mira, Sabel, tengo ua latica de gametas pa la Carboneira i yá stan capazes d’apanhar. Na Sesta nun quieres ir para mi?

— Si bou, tiu Jesé.

— Mira, Sabel, nun liebes almuorço nien merenda que la mie Marquita purpara para todos.

— Anton bai a tener ua quadrilha mui grande?

— Nó, quatro ou cinco.

Tiu Jesé Baraço, açougueiro, i Antonho Trucal, apuis de la partida de la bitela nas Scapadas, quedórun mi amigos i Tiu Jesé, quando tenie ua jeira para dar, lembraba-se siempre deilhes.

Na Sesta, a las cinco de la manhana, yá Sabel tenie la burra albardada i ampuosta. Metiu nas alforjas un foucinico i ua cordica pa l caso de ser perciso prender la burra. Albantou Anica i ambrulhou-la, drumida, ne l xal i ala pa la Carboneia a gametas pa tiu Jesé. Al chegar a la Calçada, ajuntou-se cun mais trés rapazas que íban al mesmo. La cumbersa inda staba frie, cumo la fresca de l’ourbalheira de la manhana, i la sonheira inda nun deixaba ber l camino.

Anquanto la burra pacie ne l purmeiro restroilho segado de gametas, Anica drumie l restro de l suonho de la manhana, ne l meio de l’albarda de la burra, buolta cul lado d’alrobés para riba. Las apanhadeiras, cula cabeça siempre a arremeter acontra ls sucos, cun sous foucins agudos i las manos libarales, íban deixando para trás las gametas an gabelheiros, a la spera de quien las benisse a acarrear. Las rapazas mais nuobas de la quadrilha inda quejírun ancerrar a Sabel nua huorta, mas eilha nistante rumpiu por un suco al palantre i la huorta deixou-se-la para eilhas regáren.

- Ei rapazas, bamos al almuorço que yá son horas!

Tiu Jesé, assi que chegou, prendiu la burra nua carbalheira i, a la fin de las sucadas, chamou Sabel pa le ajudar a tirar las alforjas de la burra i a poner la mesa. Sabel sacou las merandeiras i la toalha d’algodon de las alforjas i puso la mesa nun relampo. Antes de chamar las outras, nistante dou la teta a la sue Anica, que, assi que la sentiu, yá nun paraba de spernear.

— Ah Sabel, la garota ten esta manica tan burmeilha, nun será coixo?

— You que quereis que bos diga, anda que manhana yá se bei l que ye. Se fur coixo rui nistante me bou a Dues Eigreijas a tiu Demingos Eileno que le faga uas nobenas. Esse home nun hai doutor que le ganhe, ten ua fé!

Las sopas centenas de la merandeira sabien que cunselában i fúrun-se nun ai. Quando Sabel zatarraxou la merandeira cul guisado de cordeiro, botaba un cheiro... até bolcaba! Aqueilho éran cousas de tie Marquita, aposque tenie an casa algue chicha retardada na mosqueira que nun se le bendie i cumo sabie que las rapazas tenien ua boca de prata, guisou-la pensando que l cheiro passaba. Sabel yá nun era la purmeira beç que le açucedie aqueilho i, mirando pa las outras, diç delgeira para tiu Jesé:

— Ah tiu Jesé, podie-mos ir a buscar ua barrila d’auga, qu’esta yá bai caliente.

— Auga! Si bou, filhas, ide comendo que you nun tardo.

Eilhas querien mas era ampuntá-lo. Assi que l bírun pulas cuostas, agarrórun cul guisado i çpejórun-lo dreito i anteiro atrás de la parede. Purbeito pa la perra que s’anchiu del.

— Anquanto limpestes l guisado! Staba buono ó si? La mie Marquita pa guisados nun hai quien le ganhe.

— Staba, staba mui buono, tiu Jesé.

— Bá, queda-bos ende l restro, you yá tengo que m’ir. Bou-me a matar ua baca. Apuis traei-me las alforjas culs caçuolos.

— Baia-se çcansado, tiu Jesé.

L que le baliu a eilhas fui la fogaça centena i un cacho de toucino branco crudo que inda staba nas alforjas, senó, solo culas sopas, tenien rapado buona larota!

La manica d’Anica cada beç staba mais assarampolhada i l coixo ampeçaba a stendé-se-le pul braço arriba. La garota nun fazie senó berrar i to la giente de la rue dezie que aqueilho iba-le a cumbanir l cuorpo todo. Ye berdade que Sabel nunca gostou muito de deixar assi la menina a drumir eilha sola, sien quedar tamien Alfredo a guardá-la. Habie bichos malos de mais culidades que you sei alhá i a ua garota cun seis meses las queluobras éran bien capazes de l’antrar pula boquita al para baixo para se l’íren al leite que tenie ne l stómado. Las queluobras por leite son pior que l diabro por almas. Diç que ténen un mamar mais doce que l dun bitelo. Ua beç cuntou-se que nun prado de Peinhas Cabalho habien matado ua que se fizo grande cumo un timon. To ls dies iba a mamar nua baca que andaba a pacer no prado. La baca, quando iba para aquel prado, pul camino meneaba-se mais delgeira que las outras a modo aplediar yá pula queluobra i, mal antraba no prado, iba lougo dreitica al sítio. A la nuite nunca traie nien raça de leite para casa.

Antonho Trucal nun gustaba nada de ber ls sous garotos padecer, inda mais la sue fona, que era tan pequerrica. Fui el solo a regar cun Alfredo i ampuntou Sabel cula burra a Dues Eigreijas a curar la menina. Tiu Demingos Eileno, assi que biu la garota, nistante acalmou la mai:

— Esto ye coixo d’aranhon, nun bedes eiqui l dezeinho a mode lhagarto?! Se fusse de rata ou queluobra era pior.

Purparou un ramo cun spárrago i oulibeira i anriba de l sarampolhado puso fuolhas de yerba, de la de l coixo. Apuis beneziu-lo i dixo ua nobena. Para fazer las trés nobenas, Sabel i Anica tubírun que drumir an Dues Eigreijas ua nuite ne l palheiro de l tiu i solo a soutordie ye que pudo benir para casa. Zde la purmeira nobena, Anica ampeçou a quedar mais calma i yá se deixaba drumir uns ratos buonos. Aquel tiu era un santo, nun habie naide que tubisse l don que el tenie.

La séstia yá se agradecie bien, mas Antonho nun tenie bagar. Sentado nun puial, a la selombra de la moreira de la rue, ampeçou a purparar ls cachimbaques de la segada. Era tiempo. La cebada de la lata de la Cruç yá staba seca i nun tardaba an caié-se. Puso ua correia nuoba als sous dedales i, cula piedra que habie traído l anho atrasado de ls touros de Fermeseilhe, dou-le un jeitico a las fouces até le fazer salir la ferruje, mas l que eilhas mais percisában era d’uso.

La Santíssema Trindade, esse anho, caiu ne l purmeiro Demingo de l més de San Juan. Antonho Trucal purparou la mula negra i fui-se até al cabeço. Sabel, culs garotos, nun quijo ir, chegaba-le bien la Trindade de las Eiras. Antonho, pul camino, agarrou a tiu Jesé Baraço, que iba a la Trindade para ber se arranjaba un criado, mas tenie que l’agradar i ser barato, senó asperaba pul Santo Amaro. Al redror de la capielha era un mar de giente. Béstias presas als sobreiros éran mais que ne ls grazes. Anda que l suolo quedaba bien stercado pa to l anho! Criados cun sue choupa a la spera de quien ls apreitasse nun faltában. Esse anho era por demais. Tiu Jesé Baraço, acumpanhado d’Antonho, atentiou l pulso a meia dúzia deilhes mas uns éran mui caros i outros nun l’agradában.

— Ah tiu Jesé, bamos a falar cun aquel rapazico alhi, a ber quanto pide?

— Anton tu, cumo te chamas?

— Manuol.

— I quantos anhos tenes?

— Desassiete.

— I d’adonde sós?

— De Bilasseco.

— Anton quanto quieres?

— Nun sei, you ye l purmeiro anho que bou a serbir, bós ye que dezis!

— Buono, you chamo-me Jesé i sou açougueiro an Sendin. Dou-te seis notas por anho, un par de çapatos, dous pares de ciroulas, dous pares de calças, dous pares de camisas i ua roupa de cotin ou cerrubeco, tu ye que scuolhes. Mesa, ye a la par de nós, bás a l’adega quando quejires i la cama ye ne l triato de l palheiro de las bacas. Se t’anteressa, ampeças ne l San Pedro.

— La paga ye mi baixa. Se me dira siete notas i trés pares de miotes yá quedábamos antendidos.

— Mira, you nun te dou nien mais un çton i miotes dou-te-los armanos a la piel de l culo. Nun te squeças que you sou açougueiro i fame an mie casa nun se passa. Pergunta-le aqui a este rapaç que yá me conhece bien!

— Mira se aporbeitas, amo cumo este nun agarras outro. Apuis, se rigulares bien, pa l anho puode ser que te deia mais, atiçonaba Antonho pa cumbencir l rapaç.

— Negócio cerrado. Pa l San Pedro cuntai cumigo.

A fin de missa, las maltas yá stában de calagouças i galhos i ampeçórun-se a ajuntar a la spera que la música de Miranda ls benisse a buscar al camino que daba pa la sue tierra. L puolo era pior que nubrina cerrada i las pessonas na ronda al redror de la capielha parecien animadas dun fermesin de guerra.

— Biba la malta, biba! Biba la malta, biba!

Apuis de las rondas, l cheiro a puosta assada que benie de las tiendas de las tabernas anfilaba-se las narizes al para drento i ponie l stómado a aplediar por comer.

— Anda Antonho, quien paga sou you. Bamos alhi a tie Jozefina a comer ua puosta que fui you que le bendi la bitela. Aqueilho há-de ser un mimo i se fur para mi siempre me corta un cachico de l melhor sítio.

Cousa tan buona yá dies há que Antonho nun habie comido. Ne l cielo, l quemida de Nuosso Senhor debie de ser to ls dies assi i anda que nun se habie d’anfariar por comer siempre la mesma cousa. Aquel cacho gordo de chicha assada a deixar scorrir l molho anriba l pan, cunforme se iba cortando cula nabalha, parecie ua cousa santa. Tan santo cumo aqueilha puosta, solo l bino clarete de tie Jozefina. Antonho quando agarraba la jarra spetaba-le cada stocada! La guola parecie l’augadeira de la huorta de las Arenas quando çtapaba l poço por pie, nun dába aguanto. I un filico a modo sangre salie-le pul lado de ls beiços, scorrie pul cachaço abaixo i solo paraba al manchar la camisa ne l dreito de l peito ancho, fuorte i queimado d’Antonho Trucal. Que suorte an tener achado tiu Jesé Baraço!

Nesto, ampéçan-se a oubir gritos i amanaças. Dous homes de meia eidade, de Fuonte Aldé, chenos de rezones un pa l outro, anchírun-se de calagouçadas. Yá chenos de bino, ampeçórun a acudir amigos dun i d’outro i armou-se alhi ua picardie mais fuorte que you sei alhá. Nien ls guardas rurales fúrun capazes de ls zapartar. Calagouças, facas, piedras, caiatas i choupas, cada un daba cul que calhaba. Que reixa, que senreira se habien de tener uns als outros! A la fin, alhá s’atamórun, mas sangre arramado pul suolo era tanto cumo l bino que habien buído. Anquanto las mulhieres boziában, un home fuorte tapaba cun lenço la sangre que gurgulhaba de l buraco dua facada, por baixo de l bientre, i parece que nun staba nada assustado.

— Tu nun t’atrapalhes mulhier, you sangre inda tengo muito, se perdir un cántaro inda me quédan andrento mais de dous.

Mas la Trindade era assi mesmo ó anton nun era. Antonho Trucal i tiu Jesé, apuis daquel cinema i de la pança chena, mercórun un bolso d’arrebuçados pa ls garotos, agarrórun sues mulas i fúrun-se pa la Trindade de las Eiras.

(cuntina)

terça-feira, 4 de dezembro de 2007

Antonho Trucal (remanse) - II



Por Carlos Ferreira



II

UI LA GAITA!

Chobie que Dius la daba. Pa carregar melhor la mula negra, Antonho Trucal apeou-la de las manos i antriçou l nuolo de la punta de la rede antre dues piedras de la parede de l camino. Ls feixes nun éran mui grandes mas, molhados, pesában al drobo. Alfredo nun fazie muito, mas la sue forcica era quanto bundaba pa arribar cula carga i poné-la na mula. Ls caminos íban de mar a monte i, al passar ne ls tolheiros de barro branco de la Rodeira de l Mouro, la mula negra anterrou-se até als zinolhos. Las baradas i ls raios bien le chobien an riba las oureilhas, mas nun adelantrou. Solo apuis de botáren ls feixes abaixo ye que fúrun capazes de la sacar. Antonho Trucal i Alfredico quedórun tan ambarrados i cansados cumo la mula, mas inda le sobrórun fuorças pa la cargar outra beç. La mula negra nun staba buona dua pata de trás. Ampeçaba a querer mancar i parecie q’un delor qualquiera le tiraba las fuorças. Deixar-se anterrar cumo ua bacarola?! Yá iba para uito anhos que Antonho la tenie, cumprou-la guçala quando se casou i nunca l habie deixado an borra cumo daqueilha beç. Quando chegórun a casa yá benien bien rendidos, sganganidos cumo perros i yá rato que habie dado las almas. Sabel, cunsemida, yá solo pensaba an cousas malas.

— Ei almicas perdidas! Yá iba a agarrar la burra para ir a saber de bós. You yá solo pensaba an cousas ruis: que bos habien prendido ó outra cousa mala. Cun este tiempo nun se queda até estas horas, Antonho. Mirai, mirai l’ampostura!

La manhana spertou scampada i, de las dues cargas de scobas brancas, juncos i faleitos que habien traído de ls scadales de ls prados de Brenhusino pa picar, yá solo quedaba un munton de tuoros ambaranhados. Alfredo nun gustaba nada de meter aqueilhes garamiços ne l palheiro i, quando l pai paraba un cachico de picar pa s’ir a buer ua pinga, nistante s’agarraba el a la machada, mas que l pai nul bisse:

— Ah Alfredo, mira que tu cortas la carapota dun dedo! Apuis bás a ber cumo cantas la muriana! Tu cuidas que se cola cun cuçpinha? Deixa star la machada çcansadica adonde stá, parece-me q’eilha inda nun se metiu cuntigo! Almanecha, solo te dar para mal! Podie-te dar pa agarrar l biendo i spalhar esses cembones picados, mas nó. Que si gustas d’anredar i star debalde!

La rue parecie un tapete de beludo cun cheiro a monte. Apuis de metéren ls tuoros todos ne l palheiro, Alfredo yá solo querie brincote i gandaia. Aquel tapete nuobo parecie un chamadeiro. El bien querie quedar de pies, mas mesmo antes d’acabar l serbício solo le daba para s’arrebolcar!

— Ah Alfredo, pega aqui que hemos meter l cepo de picar andrento de casa, senó esta nuite la mocidade inda ye capaç de l roubar para queimáren na fogueira de l Sagrado.

Zumbadas i cambadielhas, corridas i çancadielhas cula jolda braba de la rue, nun íban a faltar. Manhana era die de Cunselada i a soutordie era die de Natal i apuis benien las Scapadas: l binte seis era die de Sant’Eistebo, l santo de ls sulteiros i l binte siete era die de San Juan, l santo de ls casados. Fiestas i dies guardados até l die de Reis íban a ser a ringalheira. Pa l die de Natal i pa ls dous dies de las Scapadas, iba a benir tiu Manel de Trabanca cula gaita. Nun se podien deixar aqueilhes tolheiros assi na rue, senó la giente amporcaba-se toda.

Sabel, a belar nas nuites grandes de Dezembre, habie atroquesado uas camisolas nuobas pa l sou Antonho i pa l sou Alfredico. Tenien uns torcidos i uas conchas nas delantreiras i la lana que tenhiu cun folhin quedou amerosa cumo la niebe. Stában pimponas! La tie de Trabanca que se la bendira lougo dixo que iba a ser cousa apilarada, mas quando la staba a carbenar parecie-le a eilha que tenie pouco stame, mas nó, saliu papa fina.

Ne l die de Cunselada pula manhana naide tenie gana de s’albantar. La gilada parecie ua nebada, até las mantas stában tesas. Gilada subre lodo, auga subre todo, yá dezien ls antigos.

Na rue, ls garotos mais madrugadores, que s’albantórun a toque d’almas, chupában chupos de carambelo cumo se fúran arrebuçados. Tenien las manos roixas i ancalafriadas i habie un que habie ambrulhado l chupo nun lenço burmeilho yá cheno de moncas i al terrincar l carambelo parecie que staba a rober piedras. Sabel bien habie quedado mais un cachico a chocar na cama, mas la menina tenie horas ciertas pa la teta:

— Bá, Alfredo, scuolhe i parte! Hoije teneis que comer pouco i se bos zaiunais yá nun podeis merandar. Teneis que le guardar la parbica al menino, senó la mulica dá-bos ua patada. Yá bistes l friu que faç hoije? Mirai, ls tuoros de las scobas que piquestes onte, yá sabeis cumo ye, buolbe-se todo an mofas. Bós bedes que nun tenemos rachones an casa i lougo a la nuite, apuis de la Missa de l Galho, se quereis quedar até mais tarde teneis q’ir a saber d’uas cepas por ende.

Antonho Trucal coincie bien l termo de Prado Gaton i sabie que puli habie siempre uas cepas de nebro que naide arrincaba. Albardou la mula pequeinha i cula subrecarga ampuso-le ls cestos sterqueiros, scarranchou l sou Alfredico ne l meio, dun lado metiu la marra i d’outro meia duzia de cunhas, un sacho i un açadon. El bien habie ampuosto la mula negra q’era mais andadeira, mas la probe yá dous dies que staba deitada ne l palheiro cumo ua zbaçada i nun habie meia de s’albantar. Cua china fizo ua scarça ne l casco de la pata traseira i l animal até daba duolo. Antonho Trucal assi que se dou de cuonta lougo le purparou un papada de cinza caliente cun binagre bien fuorte, mas aqueilhas malinas lebában l sou tiempo a madurar. A las bezes até era perciso ir cula faca i ancetar l belhotro, senó nun habie maneira de fazer arrebentar la matéria. Anda que l animal durante aqueilhes dies nun zanfertou ls dientes. Lebou ua baixa!

Culas cepas de nebro que traírun de Prado Gaton, l lume bruaba i Anica, inda quaije que nacida d’onte al cuolho d’Alfredo, parecie que yá querie ampeçar a fazer galhicos. Éran las nuobe de la nuite i oubien-se las campanas a boltiar pula purmeira beç pa la Missa de l Galho. Anquanto ls homes sorbien l caldo de la Cunselada, Sabel iba sacando l que tenie na panela i anchiu ua trabiessa de patatas, tronchos i nabos, trés cebolhas cozidas i quatro pieles de bacalhau. Las pieles éran solo para dar l gusto a las patatas.

— Ah mai, anton hoije nun fizo polbo?

— Mira Alfredo, cumo diç tou pai, astanho tenemos que poupar se queremos albantar la casa, mas nun t’apequentes, tengo alhi ua panela chenica de cousas buonas pa cozer i comermos manhana! You a las bezes até parece que yá nun sou deste mundo, yá nun antendo esta gentica d’agora, ua mesa chena de todo i inda stais a aplediar por lambuxes! Anda que quando you era garota, nun habie la fartura que hai hoije, mie mai cuitada, biu-se na sbronha pa mos criar.

Quando acabórun de cenar, Antonho Trucal i Alfredico salírun para fuora i, caras al sagrado, las rues abaixo nun se cabie, era un belhouro de giente. La luna staba redonda cumo ua çaranda i na rue bie-se cumo de die. Ls homes cun sous capotes de pardo parecien selombras de miedos i las mulheres cun sous xales d’argolinha parecien nabineiras. Sabel antes de salir pa la missa, acachapuçou ls quatro cacos de la cena ne l caldeiron, dou ua arrimadela a la cozina pa que nun quedasse todo de pantanas i puso al lume la panela de remeia chena de cascas, un bulho, ua chouriça de baca i ua nembra. La panela si era mui grande para aqueilho todo, mas al sou Antonho nun habie nada que l cunselasse mais que l caldo de bulho.

Lebaba la sue Anica al cuolho cun gorrico de lana riscado, scundida ne l meio de l xal i, antes de dar las dues, yá Sabel staba n’eigreija a saber de lugar. Tanto an baixo cuma na trabona, nun se cabie. Católicos i portestantes, to l mundo iba a missa nesse die, até inda íban mais ls portestantes que ls católicos. A las dues de la manhana, al salir de l’eigreija, to la giente se calcie por trás i pulantre na fogueira i, apuis, alá pa la cama. An casa d’Antonho Trucal apuis de la Missa de l Galho, to ls anhos, antes de se deitáren, se comie la nembra de baca que habie quedado a cozer i se buien uas pingas buonas para íren bien roijos para ambaixo las mantas.

Sabel era siempre la mais madrugadeira de la casa:

— Pus inda nos bos albantais? Mirai que la gaita yá anda pula rue! Bós nun oubis l’Alborada?

Alfredo, assi que botou l nariç fuora de las mantas, sorbiu aquel cheiro de las cascas cul bulho, que cumbanie la casa anteira. Albantou-se çcalço i an ciroulas i puso-se an riba la piedra de la cozina delantre de l lume. La mai, cua carunha de xabon, labou-lo bien labado cula auga caliente de l caldeiron. Purmeiro dou-le ua catadela por alto als piolhos i raspiou-le las cotras atrás de las oureilhas a modo tirar l gogo, apuis raspiou-le las cotras de ls cotobielos, apuis las de ls zinolhos i apuis las de ls carcanhales. El bien nun querie amostar l pimpin, mas nun adelantraba. Die de Natal era assi, habie que fazer piel nuoba.

— Ui la gaita!

— Ui!

— Ui la gaita!

— Ui!

— Ui la gaitica!

— Ui!

Alfredico na eigreija an pie de l pai, assi labadico, cul pelo peinado i la marrafa feita, sentie-se mais lebe que ne ls outros dies. Nistante botaba l peito palantre i amarraba ls uolhos pa mirar pa las conchas de la camisola nuoba. Yá ampeçaba a tener proua! Nun antendie porque l pai quedaba siempre an pie de l Altar de las Almas. Aqueilhes diabretes culs cuornos grandes a arrepelar ls pelos de las pessonas ne l meio daqueilhas lamaredas de l Einfierno, metien-le un miedo q’até se pelaba! L anjico papudo, culas alas brancas nas cuostas, que cantaba l nacimiento de l menino i la streilha que atrabessaba l’eijreija nun filo, na missa de l die de Natal, yá trés anhos que dában que fazer al miolho d’Alfredo. Mas cumo poderie ser aqueilho? L’única cousa que l zbiaba desses pensamientos era l andor de l ramo. Aqueilhes roscos, aqueilhes doces torcidos i splanchados, aqueilhas fogaças trigas, aqueilhas laranjas... Esse anho, se nun tubíssen que albantar la casa, l pai bien l podie arrematar un ramo. Debie de ser tan buono, tan buono! I santo!? L que balie era que la mai fizo fritas i tenie la panela chena de cascas i bulho, senó inda agarraba augamiento. La Bó tamien habie feito ua fornada de doces de ls anquenómicos i outros de ls drumidos ne l canto de la masseira, mas l pan era centeno i laranjas tenie l pai ua spindurada nun crabo de l forro de l quarto, mas solo se podie ancetar para ua malzina.

Que buona staba la chouriça de baca! I aqueilhas cascas, adubadas i burmeilhas cumo l bulho, sabien inda mais que ls roscos de l ramo! Mas Sabel nun gustaba que l garoto fusse tan biqueiro:

— Bá, Alfredo deixa-te star cul garfo ne l tou campo: la chouriça i l bulho ye solo un cachico pa cada un, agarra un cacho de centeno sfregas-le an riba este cibo de quenhon cozido i bás a ber cumo ye de buono.

Na fin de l almuorço, quedou aqueilha trabiessa chena de molho i Antronho Trucal pediu-le a la mulhier que le botasse ua cacetada daquel caldo burmeilho de cozer l bulho i acabou d’anchir la malga cul molho que quedou na trabiessa. Apuis segou alhá un carolo de pan i acrecentou-le bino. Quedou cumo un reloijo. Buiu mais dues pingas de la jarra anriba i fui-se to la tarde pa l Sagrado a ber se ls casados yá habien andonado ls adbertimientos pa las Scapadas. Esse anho ls sulteiros íban a lebar un camarço!

Pa l die de Sant’Eistebo ls sulteiros yá habien feito l peditório ne l die de Natal. La mocidade dou buolta al lugar i fazírun un peditório bien buono. Quaijeque anchírun dous cestos de la palha. L mais de las cousas éran carolos de pan, mas habie de todo: pies, oureilhas, chouriços, chouriças, cebolhas i até houbo quien disse denheiro. Ne l die binte seis, apuis la missa i la percion al redror l’eigreija, arrematou-se aquel peditório todo ne l sagrado i inda se fazírun uas crouas bien buonas. Ajuntando l denheiro que dou la mocidade yá daba pa pagar l gaiteiro, l cura i la cena que ls sulteiros habien anquemendado na taberna de tiu Cacharuolo.

— Mira, Sabel, quieres un carolo? Arrematei este cesto de pan, stá tan branquito i tan folheiro, parece tan buono, dixo tie Lucinda Pedresa. Ls Pedreses era giente probe, tierras para pan i huorta nun tenien i an casa deilhes la fartura era pouca. Nun sendo uas jeiricas que íban dando ua beç por outra, andában l anho todo a trabalhar solo pul caldo. Quaije to ls anhos, nesse die, arrematában un cesto de carolos pa tiráren la barriga de la miséria.

A la tarde, ne l Sagrado, armou-se ua picardie mais grande que you sei alhá! Ls homes, tanto sulteiros cumo casados, todos bestidos cun jiquetas bielhas zbultas cul lado d’alrobés al para fuora, nun fazírun senó guerriar-se i zumbáren-se. Benga ambarrones, benga caídas de l muro de l Sagrado al para baixo. Anda que ls gorros nun parában muito tiempo dreitos na cabeça! Assi que se ponien dreitos aparecie siempre un caralho atrabessado pa l bolber cula pala al para trás. Sabel salbou-se dua buona por pouco!

— Bós, para benirdes pa l Sagrado, ye porque quereis algo?! Ls sulteiros agarrórun-se a ua cambada de mulhieres casadas que íban a ber la gaita i ancerrórun-las nun palheiro de rue de la Frauga. Benga a gritar, parecie la fin de l mundo!

Apuis de cena staba a gilar a mais i maior, mas cumo todo mundo staba chenico cumo un boto l friu nun antraba cun naide. L bino subertie até al gurgumilho de ls homes i pa l chegar cul dedo solo bundaba meté-lo na boca. Quien las iba a pagar era l gaiteiro. Tiu Manel de Trabanca, nesses dies, yá sabie cumo era: traie siempre dues gaitas, ua nuoba pa l die de Natal i ua bielha pa las Scapadas, porque se fusse nuoba scacholában-se-la toda na mesma. Aqueilha malta, nesse die, era terrible. Ende pulas dieç de la nuite, ls casados ampeçórun a remeter acontra la gaita, mas nun tubírun cotos pa l chegar. Ls sulteiros agarrórun cun tiu Manel gaiteiro i ala parriba de la scarrancha de l folhanço de l Sagrado. Apuis, fazírun un córreo al redror de l folharanço i alhi que naide s’achegasse. Cul friu, l que salbou l gaiiteiro fui l bino que bubiu, senó, cula gilada que staba a caier, yá cacho que l cuorpo habie quedado teso cumo un penheiro i las manos angaranhidas cumo tuoros de xara. El que nun le disse la belharaça de parar de tocar, senó iba-le a passar cumo un anho que l chubírun anriba dun carro de mulas, lebórun-lo para fuora de l lugar i apuis deixórun-lo alhá a el solico anterrado ne l meio dun tolheiro. Outra beç, cula borracheira, yá nun era capaç de tocar i ls casados botórun-lo a el i a la gaita ne ls chafarizes de la Calçada. Dessa beç nun sei cumo nun lebou camino. Sien ser el, nun habie outro gaiteiro de l Praino nien de las redundezas para aturar aqueilha malta tan lucifer.

Nesto, al redror de meia nuite, solo para fazer afronta als sulteiros, aperséntan-se ls casados ne l barandin de senhor Abade cul gaiteiro que habien ido a buscar a Brunhosino. Antonho Trucal fui l antuante de todo. Quando biu l gaiteiro de ls sulteiros anriba de la scarrancha de l folharanço, dixo-le pa ls outros:

— Bós nun oubis, rapazes, l’única maneira de mos cagarmos ne ls sulteiros ye agarrar i irmos a buscar l gaiteiro de Ruolos. Agarrórun-se ua dúzia deilhes por essa Carboneira alantre, parecien un eisército. Chegórun a Ruolos i l gaiteiro habie ido a tocar para Bemposta.

— Buono rapazes, agora que benimos até aqui, bamos a buscar l gaiteiro de Brunhosino. Antonho Trucal nun era de muitas falas, mas anton quando buie uas pingas balientes naide l atalhaba. Parecie un alferç.

Nessa nuite yá éran las quatro de la manhana i la ramboia solo ampeçou a aplaquiar quando las borracheiras se bolbírun an suonho i l gaiteiro se deixou caier de l folharanço.

A soutordie, die de San Juan i de ls casados, benga mendongo outra beç. Apuis de missa i la percion, arrematórun l sou peditório i la cousa tamien nun stubo mala. Pedírun-le a tiu Jesé Baraço, que era açougueiro, que le bendisse ua bitelica que tenie ne l palheiro, mas el nun quijo. Dixo-le que inda era mui pequeinha i solo tenie aqueilha para matar pa ls Reis. Se querien ua que houbíran falado mais cedo que el habie-se-la arranjado. Antonho Trucal apuis de haber ido a Brunhosino a saber de l gaiteiro, quedou l maioral de la quadrilha de ls casados:

— Bós nun oubis, rapazes, nun hai nada que ber! Que béngan mais dous cumigo al palheiro de l’Armita onde tiu Baraço ten la bitela i ides a ber cumo nun bai a faltar cena! Miu dito, miu feito. Matórun la bitela, çfolhórun-la i a la nuite chamórun a tiu Jesé Baraço a comer deilha. Staba tan buona, até albantaba un muorto! Tiu Jesé Baraço purmeiro inda ampeçou a tirar al para trás mas apuis sentou-se i anchiu-se deilha cumo ls outros.

— You lougo l zanganhei tiu Jesé: se nun mos bendie la bitela a la buona, bendie-mos-la a la mala, dixo Antonho Trucal.

Tiu Jesé, quando s’agarrou cul papo cheno de bitela i calentico cul bino de tie Cacharuola, inda le fizo un çcunto.

— Antre casados nun hai que antersar. Mas agora tamien stou para ber se sodes capazes d’agarrar la scalada que tengo an casa i poner l gaiteiro a tocar anriba l alegrete de tiu Trobisqueira. Ye l terraço mais alto que hai al redror de la Praça, diç tiu Jesé Baraço, yá capaç d’arrebentar ua peinha.

Nesse die, ls casados nun andubírun cun muita suorte. Ls sulteiros inda nun habien buído tanto bino. Fúrun ua quadrilha deilhes pulas traseiras de la casa de tiu Trobisqueira chubírun-se pa l telhado i apuis pa l alegrete i, quando ls casados se dórun de cunta, yá le habien tirado la gaita al gaiteiro. Spartiçórun-la an mais de binte cachos. La guerra alhi anriba de l alegrete fui tan grande, tan grande, que nun sei cumo nun se spedaçórun todos d’alhá al para baixo.

Aquel anho las Scapadas tubírun que ber, mas trés dies de gaita qualquiera un ls ten.

Ne l die d’Anho Nuobo, pula la tarde, fazie un tiempo seco i alhá staba l sol, grande i amarielho cumo ls galones dun quemandante. Habie-se casado la filha de tiu Jouquin Andor i to la tarde, ne l Sagrado, apuis la ronda, armou-se un baile cun armónico. Alçafates d’antramoços i cántaros de bino fúrun a ringalheira.

Ne l die uito, apuis de ls Reis, inda sien haber aclariado la manhana, quando s’oubírun las Almas, yá Antonho Trucal i la quadrilha de podadores de Fracisco Galhego purparában la guinda de Recobeilho para passáren l riu. Staba l die ancubierto por nubres que amanaçában auga, mas l aire nun staba mi friu. De las carapotas de ls picones salie a modo un fumo branco que chubie bagaroso caras al cielo, cumo s’andrento las faias stubíssen a fazer carbon. Habie que tener muito tento adonde se ponien ls pies, porque las peinhas stában que nien arrebalinas i bundaba un çcuido para chegar al riu mais debrebe que se cuidaba. Purmeiro passou Fracisco, a prender la cuorda nun piçarrico de l outro lado. Apuis, znudórun-se i cada un prendiu a la cuorda las alforjicas cula ferramienta i la roupa i fúrun passando un a un. La corriente barrenta, por baixo la cachoneira, ferbie mais que nua panela, mas nun habie que tener miedo. Bundaba abrir ls braços i deixar-se ir, mas l’auga parecie carambelo i habie q’un home pessiná-se antes d’antrar pa nun deixar que eilha le tomasse l cuorpo.

Porriba Faia Bintureira, nun piconico de l praino de Fermeseilhe, Antonho Trucal quedou-se un ratico a mirar pa la sue preinada que staba de l outro lado de l riu i lembrou-se de l sou Alfredico que quedou cuns febrones mui fuortes na cama. Cul friu de la nuite de ls Reis agarrou ua papeira mui fuorte i criou ua badana mais grande que you sei alhá. La mai, nua malga, que mal se biu pa zmagar trés lezmas, pus slubiában mais que l lágamo de las peinhas de l riu! Apuis, ajuntou-le ua colher de farina triga cernida, ua colher d’unto de la manta de l cochino i ua gema d’uobo i purparou fetiu. Batiu aqueilho bien batido i apuis de quedar an pomada cirne i amerosa botou-se-lo ne l cachaço i puso-le un panho porriba. Se nun oubisse nobidade cun aquel fetiu, als trés dies arrebentaba la malina por tantos buracos cumo cuornos tenien las lezmas, mas se tardasse mais, habie que le poner un cachico de peç para puxar la broça toda para fuora.

Antes de chegar a Billar del Buey habie ua capielha i Antonho Trucal, sien naide ber, rezou alhi a la puorta trés Abe-Maries i un Padre Nuosso. Ls santicos spanholes habien aporfelhado l sou garoto. Nun sabie qual era l nome de l santico, mas tenie fé. Alfredico yá iba criado i nun tenie gana que Nuosso Senhor l lebasse. An casa yá ganhaba bien pa l que comie.


(cuntina)

segunda-feira, 3 de dezembro de 2007

Antonho Trucal (remanse) - I



[ANTONHO TRUCAL ye un remanse de Carlos Ferreira, screbido an 2001, mas que solo agora ye publicado. Fui apersentado al cuncurso pormobido pula Cámara Munecipal de Miranda de l Douro, cul pseudónimo de Abilho Scairo. Recebiu un 1º prémio. Será este l purmeiro remanse screbido an mirandés que se publica, i esse lhugar naide se l puode tirar na lhiteratura mirandesa. Inda que l outor diga que se trata dun sboço para un remanse, esta ye ua obra que abre camino i dua grande riqueza lhenguística que ye pena que inda nun haba sido publicada. Eiqui queda.

L remanse eirá sendo publicado por partes ou capítalos. A. F.]

Nota subre la scrita: este testo stá screbido cun l- an ampeço de palabra a la moda de l mirandés de Sendin, cumo ye premitido pula 1ª Adenda a la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa.




ANTONHO TRUCAL

(Relatório eitnográfico, talbeç sboço para un remanse)


Por Carlos Ferreira


ABISO

Este testo puode ser cunsiderado a modo un relatório eitnográfico. Ls personaiges son mais ua caiata para arrimar la scrita, do que ua berdadeira stória. L’açon passa-se al redror de l anho 1930, tiempo an que la léngua mirandesa inda era la léngua de l die a die de quaije to las pessonas que bibien na Terra de Miranda. Ls fatos, l ambiente i la quelor de la léngua que apersento son l resultado dun trabalho de busca lenguístico-eitnográfica que dura hai mais de dous anhos, cun pessonas que ténen mais de sessenta anhos. Quije deixar bien fuorte la marca de la léngua tal cumo las pessonas la fálan, cun sues caratelísticas sintáticas i sou bocabulairo, hoije yá mui çconhecido. Quije fazer un decumiento que ye mais un punto de salida para outras cousas do que de chegada.

Tenendo todo esso an cunta, nun quije deixar de star persente neste cuncurso, pus acho que ye mui amportante que se saba que hai giente a screbir, tamien giente nuoba, uns melhor, outros pior, mas a screbir mirandés.

Cumo se diç an relaçon als Jogos Oulímpicos, partecipar yá ye ua bitória. Para mi fui mais ua oucasion para screbir do que outra cousa.




I

LA FONA

Aquel anho Antonho Trucal percisaba d’albantar la casa. La família nun paraba de medrar i era perciso mais campo. Las puosses éran poucas i iba a tener que s’aguantar cun mais ua correia i botar l cuorpo al manifesto. A ber s’antre l laborico de l campo, ls bendilhos d’alforraque, d’ubas i figos que fazie la sue Sabel pa la Raia i uas jeiras mais que el disse, se cumponie l caçuolo. Para Janeiro, Fracisco Galhego yá le habie feito la pormessa de l lebar cul trés semanas a podar para Spanha. Fracisco Galhego era meio alcabuete de tiu Pepe, grande colheiteiro an Billar del Buey, i to ls anhos lebaba de la Tierra de Miranda la mesma quadrilha de seis podadores. La permonia galopante que an quatro dies lebou deste mundo l cumpadre d’Antonho Trucal, deixou un lugar de bago na quadrilha i, cumo diç l outro, zgrácias para uns, suorte par’outros. Esse tiu Pepe tenie uas trigueiras balientes na preinada de Salamanca i staba mui afeito cula quadrilha de pertueses que to ls anhos l’apersentaba Fracisco Galhego. Quando quedaba cuntento culs oubreiros de la poda, chamaba-los tamien pa la segada i jeiras, naquel tiempo, habie pouco quien las dira a ganhar. An Spanha, anque l pochero fusse rui, ganhában-se uns duros bien buonos i inda se poupaba de comer an casa.

La sementeira yá iba cumo habie d’ir, mas era la çafra que Antonho Trucal gustaba menos. Las merendas éran siempre secas i mui fracas i, inda po riba, esse anho andaba un tiempo mejon, que nun habie maneira de parar de chober.

— Nós bien dábamos mais uas sucadas i sembrábamos mais uas ambelgas, mas nun adelantra, hoije esto yá cerrou campinha i yá nun bai a parar de chober, dixo Antonho Trucal pa la sue Sabel apuis dua hora arrimados atrás dun silbeiron.

Chegórun a casa molhados até al tutano de ls uossos i, de benir chubidos an riba las mulas, solo l culo quedara caliente. Pingaba-le la monca, pingában las alforjas que traien an riba de la cabeça i pingában las mulas. Cuitadas, traien la clina amarrada i houmilde i botában un bafo de l cuorpo que mais parecien un cembon de stierco a ferber. Stepor de tiempo, nunca andaba al modo! L’anho passado fazie ua airaçada de l diabro, un home cunsemie-se cul puolo i chegaba-se a casa negro cumo un tiçon.

Atonho Trucal até la fin d’Outubre strancou las binhas todas quaije que inda cun fuolha i por meados de Nobembre ampeçou la poda. La binha de l Rechano fui la purmeira a podar. Las centenadas que habien sembrado nas arribas yá berdegában i, assi tan a la borda de l riu, nunca se habie oubido amentar an queimas, por esso ye que la poda cedo pali aprobaba to ls anhos. Quando podaba aqueilha binha achaba siempre un raposeiro chenico de recebolhos fresquitos i reluzientes cumo se fúran acabados d’apanhar. Cousas d’Alfredo, l sou garoto mais bielho. Na bendímia Alfredo fazie siempre eigual: daba quatro sachadas i amanhaba culas manos a modo un pocico; apuis acamaba uas çfróncias de scoba ne l fondo i cubrie-las cun fuolhas i fenascos secos; anchie l poçaco cun recebolhos i fazie po riba ua cabanhuola cun bides i lascas de piçarra; na fin acobelhaba todo cun tierra, deixando solo ua gateira, tapada cua lánchina. Las cepas al redror amonhaba-las cua bide, pa que apuis quando fusse culas mulas pali, achasse l sou tesouro a la purmeira mirada. Alfredico, antre ls Santos i l Natal, gustaba d’ir culas béstias pa l Rechano.

Nesse Demingo, lougo pula manhana cedo, Antonho Trucal fui al polheiro, agarrou la pita pedresa bielha, metiu-la an baixo de l braço i acerjou-le la cabeça cula faca grande. Deixou-la scoucenhar a sous santos i largos i puso-la an riba de l murilho a acabar de scurrir. Apuis, labou-se i fui-se a missa. Tenie uas cousas a anquemendar a Nuossa Senhora i uas Abe-Maries a rezar. Apuis de salida de missa sorbiu ua malga de caldo i dixo-le pa l garoto:

— Ah Afredo, mira que las mulas yá stan purparadas culas apeias ne l cachaço i la mula negra yá stá albardada. Trai las alforjas bielhas, que stan na traseira de las mulas, cua angrideira i un relato an drento, i nun te demores. La burra deixa-la, puode ser que faga falta an casa. You yá me bou andando a pie, mas se quejires pan trai-lo que you merenda nun liebo.

Alfredico, scarranchado na mula, al abaixar l camino de la Marrielha a caras al Risco, anquanto oubie ls passos cumpassados de las mulas a patear por riba de l cúçcaro de l camino, seguie culs uolhos ambelesados ls arrodeios an córreo de ls alcaforros a chubir. De tan serenos i tan altos parecien folharascas ne l cielo. Yá le dolie l cachaço de tanto mirar al parriba. Era siempre la mesma cousa quando iba pa l Rechano. Querie-los ber a aparecer, mas quando se spercataba yá stában a roçar ne l Picon de Diabo. Íban medrando até al dreito de l Çaramal i apuis tornában a smelmar debarico até ancobríren por trás de l Picon de ls Arteiros i de la Faia Bintureira. Ua beç cuntou trinta i dous, mas biu-se mal. Tubo que ls cuntar mais de binte bezes até chegar al cómpito que pertencie. Stában siempre a trocar de buoltas, siempre a ambaralháren-se uns culs outros. Nunca habie bisto tanto junto. A soutordie, dua permonia galopante, morriu-se sou padrino.

Quando chegou al Rechano i s’abaixou de la mula negra a la punta de riba de l adil, d’angaranhidos, nun podie poner ls pies ne l suolo. Zapertou la cilha, bolbiu la mula cula cabeça al pa riba i l culo al para baixo i cun toda la sue fuorça fui arrunsando l’albarda até que zambrenhou ls atafales de l rabo. Apuis fui solo ambolcá-la pa l outro lado. Apeou las béstias i fui-se a armar uas lousas nas sitieiras de mielras i tordos que yá coincie cumo las sues manicas. L que mais se le daba, quando iba culas mulas pali, era açagar l tiempo a botar galgas a rodrar pulas arribas al para baixo até se splancháren n’auga de l riu. Algues al çfaiáren-se dában uns brincos pa l riu...! Ua beç, al albantar ua, nun mirou que habie alhá un niu d’alicrans i deixou-se picar na carapota de l dedo fura bolhos. L que le baliu fui que la picadela fui meio na unha meio na chicha, mas mesmo assi inda sufriu uns termientos bien granudos. Que si chorou esse die! L alicran apuis tamien lebou camarço, que nun tornou a picar! Alfredo purmeiro mejou an riba de la picadela, dou-se-la a lember a la perra i anchiu-la de cera de ls oubidos pa que ls delores aplaquiássen. Apuis aguçou un palico de xara, spetou-se-lo al alicran an dreito de l coraçon i a modo rodriga anterrou l palo na tierra: l alicran quedou alhi a la punta de riba a scoucenhar até que un picanço pegal benisse a comé-lo ou até que se le secasse la miolha i quedasse solo uoco i casca. Apuis d’atacar las d’alforjas bien atacadicas d’acendalhas, fui-se a la fardela que habie çpindurado dun nebro pa que las mulas nun le chegássen i agarrou de l fondo un recostro de centeno i dua corrida fui-se a molhá-lo n’auga i apuis ancemacou-lo culs recebolhos de l sou raposeiro, que nanhun pastor ou cabra habie sido capaç de zlindar, solo l pai. Aquel centeno adundiado cul’auga sabie-le pul’alma, nien almendras. Anquanto comie l centeno i iba piçcando ls recebolhos de l sou raposeiro, deitou-se de cuostas anriba dua faia, miraba pa l cielo i parecie q’adebinaba auga. Naquel demingo las campanas de Penilha repicában i las ambelgas de l aire de Touro, porriba de l ferbeduro de las cachoneiras de l’auga de l riu, traien ne ls cuornos ls ressonos de las cantigas castelhanas que l cura boziaba na percion.

— Ah Alfredo, ah Alfredo!, mas tu que caralhos stás a fazer? Anton nun ampeças a acaponar las bides?! Bamos ambora que se faç tarde! Hoije tenemos q’acabar la binha i ir mais cedo para casa. Tenemos q’ir a las nobidades.

Alfredo abaixou de l cielo i pousou-se. L sou miolho bolaba porriba de las faias de Penilha cumo ls alcaforros i nun se tornou a lembrar que l pai staba alhi acerquita. Scapórun-se ls ressonos de las cantigas de l cura spanhol i yá solo oubie l atroquesar de las tejeiras de podar.

Alfredo yá iba farto de capones. Era trabalho que nun se le daba. Sgadunhaba-se todo i aqueilho nun era cousa d’homes. Solo querie ser maiorico para podar a la par de l pai. La mai, nesse die, yá nun tubo coraije pa salir de casa. La barriga preinha i redonda cumo un bombo yá nun la deixaba mexer. Andubo la nuite toda d’albante i pula manhana l pai fui a chamar a tie Albertina Parteira a ber se l crianço inda tardarie muito a nacer. Antonho Trucal, nessas alturas, nun gostaba de quedar an casa. Antre mulheres que s’amanhássen.

— Ah pai you bou a ber las mulas? Parece que yá nun se sínten rugir las apeias!

— Bai, bai, mas nun tardes muito. Mira a ber se te passa cumo outordie que patiórun l centeno todo de tiu Castrulho i yá fuste a dar culhas acerca de casa... Apuis bás a ber cumo cantas la muriana culas alforjas d’acendalhas a la cabeça por esse camino arriba! I quando chegares a casa tornas acá tu solo cula mula negra a buscar l’albarda, senó ben la raposa de nuite i ruobe ls atafales todos.

Alfredo gustaba d’ir a ber las mulas. Nesse antretiempo nun apanhaba bides i el i la sue Lobita yá sabien an que piconicos s’habien de chubir para mirar l ferber de l cachon de l Çaramal. Se l pai l deixasse, podie passar to l die assi a mirar pa l riu. Un manadeiro tan fuorte i nun dar pa regar las huortas! Que stragacion! Yá tenie uito anhos i inda solo habie topado n’auga ua beç. La mai inda nul deixaba ir a nadar pa l riu i ne l berano nistante l amanaçaba:

— Tu scapa-te a nadar pa l riu i afoga-te, apuis quando benires bás a ber cumo las mamas!

L riu ancantaba-lo cumo se fura ua queluobra a un paixarico. Ne l meio de ls manchones de las abiertas de sol d’arreganha dientes apareciu un ganado de cabras çpinduradas anriba de la faia de l Buraco de l Mouro. La perra, atrás de l rastro de las mulas, fizo un coneilho nua culaga i, siempre caincando por antre tumilhos i berceu, dou-le ua trepa baliente. Alfredo acudiu al pardon dun patacon adonde l coneilho s’ancerrou i apuis de tirar meia dúzia de rebos, sacou-lo. Era un coneilho cumo un catramielho, parecie ua liebre.

Assi que Antonho Trocal acabou de podar las quatro cepas que faltában, tirou l’angrideira i un relato de las alforjas, agarrou la pedadeira i chamou Alfredo.

— Ah Alfredo, deixa las bides i ben acá. Bás a buscar las mulas, zapeias-las, prendes la mula pequeinha a la carrasqueira de la punta de riba de l carreiron i trais la mula negra que l’hemos d’albardar. Apuis bamos alhi abaixo, que po riba de l Arzinal Pequeinho, an zlado de la Faia de las Lúrias, hai ua peinha cua fedieira tan baliente ne l meio que dá trés feixes buonos! Bamos a ber s’antre ls dous somos capazes de la sacar d’alhá.

L pai cula mula de rede i l garoto na frente nistante abaixórun pul carreiron até ls patacones de tie Marie Perpeta. Prendírun la mula nun nebro i fúrun-se a la fedieira:

— Buono, bou-te a atar cula cuorda para abaixares pa l meio de la peinha i apuis, cula pedadeira, cortas la fedieira, pie por pie, i bás-los atando al relato para you ls puxar parriba. Antonho Trucal atou ua punta de l’angrideira a la cinta de l rapaç i l’outra fui-la a atar nun piçarrico. Nun sei cumo fui aqueilho mas Alfredo cula febre de fazer aqueilha áfrica acachou-se i ampeçou lougo a abaixar antes que l pai tubisse tiempo de prender la cuorda ne l piçarro. Nun relampo l’angrideira sticou-se i Alfredico cun grito a chamar pul pai dou un bolco al para trás i sumiu-se. L pai inda corriu atrás de la punta de la cuorda mas yá era tarde. Alfredo nun staba mui gordo, mas bundaba bien l peso de ls sous oussicos para se çfaiar daqueilha maneira. Antonho acudiu a mirar pula peinha abaixo i ls sous uolhos parórun an Alfredo acocado ne l meio de ls galhos de la fedieira. Aqueilho solo podie ser milagre! Antonho anquanto sacaba cula cuorda la fedieira que Alfredo iba cortando, acelgado, antressudado i amarielho cumo la gualdra, iba pensando: “aqueilho fui l santico de Penilha que nun quijo deixar passar la sue fiesta sien fazer un milagre. Pa l anho se fusse bibo habie d’ir a la fiesta de la manzana i pagar algue cousa al santico”.

Angrírun dous feixes i carregórun-los na mula. Antonho fizo inda un feixico mais pequeinho pa l meio i sacou-lo a las cuostas até a la punta de riba de l carreiron adonde habien deixado la mula presa.

Pul camino, cula mula negra de rede, Antonho Trucal benie mirando pa l suolo i pensando na muorte de la bezerra. Alfredo, que benie por trás a cabalho na mula pequeinha, scarranchado an riba de las alforjas d’acendalhas, miraba pa l balanciar de la carga i iba seguindo culs uolhos ls arressaios que las puntas de ls galhos mais largos de ls feixes fazien ne l suolo de l camino.

Chegórun a casa inda cun de die, mas las frieiras de la gilada yá aguçában las tenrielhas de las oureilhas i la carapota de l nariç.

L pai quedou-se a acabar de meter la leinha i a aquemodar las béstias. Alfredo, mui agudo, fui-se a acender l lume culas acendalhas que habie traido a ber se l’aplaquiában ls calafrius que l fazien barbelhar. Las lamaredas alumbrórun la cal de la cozina pintada de fulhin i l fumo, dreitico cumo un fuso, passaba pul caldeiron i las guelhares, sgueiraba-se pula parede sien chupon i apressaba-se a salir an rebufadas puls buracos de teilha bana, assente an cantiados de nebro, negros cumo chizmes. L murilho inda staba tenhido de l sangre de la pita pedresa i l lume cheiraba a scobas i a prumas queimadas.

— Ah Alfredo, sós tu Alfredo? Yá cheguestes? Anda cá, anda a ber la menina cumo ye de guapa. La boç de la mai benie de l fondo de l quartico scuro i arfaba inda andeble i cansada cumo se fura la boç dun ancanto. Alfredo, calhado i sien priessa, arrunsou-se até al catre de la cama de la mai i iba sentindo l bafiu caliente de l cuolmo de l xergon ganhá-le la cara i rojá-le las oureilhas.

— Mira, ye ua menina! Nun bés que linda ye?! Agarra-la al cuolho un cachico, mas ten tento nun la deixes caier.

L pai chegou cula candeia d’azeite i ua cariexa burmeilha i zbulhada apareciu ne l meio de la manta de pardo castrado.

— Anton passou-se todo bien? I ls outros dous garotos adonde ye que ándan?, diç Antonho para Sabel.

— Stan an casa de mie mai. Hoije drúmen alhá culha. Bá, ide pensando nun nome pa la rapaza. You parece-me que Ana nun queda mal, dixo Sabel, que tenie pouca gana de cumbersa. Tanto eilha cumo la garota inda stában tan cansadas!? Nien que tubíssen ido to l die a apanhar bides.

Alfredo i l pai stában alhi, mirában un pa l outro i nun sabien l que habien de dezir.

— Sabe mai, acaponei quaije que las bides todas de la binha, yá solo falta atar. Quando fui a ber las mulas you i la perra agarremos un coneilho na parede de ls patacones de tiu Anguila! Habie de ber cumo ye de grande! Squeci-me del na fardela, yá bou alhá a busca-lo pa se l amostrar.

— Tu yá stás un home feito, tu sós baliente.

Quando la mai le daba assi aqueilhes agabarriones, Alfredo sentie-se capaç de bencir ua batalha, capaç d’abrir ls braços i bolar até l outro lado de l riu.

L lume de las acendalhas fui de pouca dura. Bolbiu-se todo an mofas. Antonho Trucal aquemodou-se cun un sorbico de caldo d’arroç i dou las chibicas al garoto. De la panela de fierro inda pul meio de caldo, sacou dues cachas de patatas, zmagou-las i comírun-las cun cibico de pan i ua pinga de gaçpóia. A la cena, la cumbersa fui curta i las palabras poucas:

— Yá biste Alfredo, ua Fona! Nun sei a quien s’aparece! Tu que dizes? Daqui a nada yá mos ajuda nas bides.

Habie que poupar l azeite de la candeia i nun se fazírun bielhos. An baixo de las mantas staba-se mais caliente i ls uossos arramados ne l xergon çcansában melhor. Alfredo, quando se deitou, atentiou cula mano ls sgarrunchos mais grandes que fizo nas piernas i nas cuostas i inda sentiu la perra a ladrar na rue dues ou trés bezes. Andarie puli l lobo? Ne l suolo patiado de tierra negra de la dega, la coneilha malhada çapatiaba culas patas traseiras a modo renher culs sous nuobe conelhicos. Dessa beç pariu nua pipa çpejada que l pai habie zbuolto cula boca al para baixo. Apuis, cusses pensamientos, nistante se deixou ambelesar. Sonhou que andaba a podar pa l Rechano i l’armana a apanhar bides. La mai habie ido mais tarde i lebou-le ua merenda que mandaba cartamança: guisado de patatas cun coneilho brabo.


(cuntina)